Analyse

Nederland is altijd op zijn hoede voor de Fransen

Premier Mark Rutte ging op 31 augustus 2017 bij de nieuwe Franse president Emmanuel Macron op bezoek Beeld AFP

De meningsverschillen over KLM en pulsvisserij zijn slechts de meest recente incidenten in een moeizame relatie tussen Frankrijk en Nederland. In Den Haag leeft steevast het beeld dat de gewiekste Fransen Nederland een poot uitdraaien. 

Als er één land in Europa het mikpunt van Nederlandse nijd vormt is het Frankrijk. De gedachte is dat Parijs vaak handige spelletjes speelt, terwijl Nederland netjes met open vizier strijdt. 

Vanuit dat perspectief is het niet verwonderlijk dat er in politiek Den Haag nauwelijks een onvertogen woord valt over de koop van aandelen in Air France-KLM. De nationale trots is gered uit de klauwen van Parijs, zo lijkt de teneur.

Natuurlijk speelt mee dat linkse partijen zich verheugen over een centrumrechts kabinet dat niet alles aan marktwerking wil overlaten. SP-fractievoorzitter Lilian Marijnissen vroeg zich af ‘welke geflopte uitverkoop we hierna terugdraaien.’

Maar de politieke waardering berust ook op het Oranjegevoel dat KLM oproept. De PVV heeft het tijdens Kamerdebatten al jarenlang over ‘de blauwe zwaan’ die door Franse bemoeienis in de problemen raakt.

Andere partijen nemen dat frame over. Jaco Geurts (CDA) trok twee weken geleden in de Tweede Kamer zelfs één lijn tussen de problemen binnen Air France-KLM en het Franse verzet tegen de Nederlandse pulsvisserij. “Na de KLM, onze zwaan, dreigt nu onze pulsvissers de nek omgedraaid te worden.”

Bij dit debat over pulsvisserij kwamen alle vooroordelen over eerlijke hardwerkende Nederlanders en luie perfide Fransen samen. Arne Weverling (VVD) noemde Nederlandse vissers ‘helden’ die ‘dag in dag uit de zee op gaan om hun werk te doen.’ Dat is ook nog eens verweven met de Nederlandse identiteit. “Noeste arbeid dat wij Nederlanders van oudsher doen en waar we ook goed in zijn.’ Dat werd allemaal gedwarsboomd door de ‘leugens’ van de Franse milieuorganisatie Bloom en de ‘anti-innovatiementaliteit van andere Europese landen’.

Alleen Frank Wassenberg (PvdD) stipte aan dat Nederland zelf ook het spel niet zo zuiver speelde, door onder het mom van wetenschappelijk onderzoek naar de pulstechniek met tientallen schepen commercieel te vissen.

Bredere context

De Nederlandse antipathie tegen Frankrijk kent een bredere context dan een dispuut over vliegtuigen of vissersschepen. Hoewel Frankrijk niet ver van Nederland ligt, zijn de politieke culturen radicaal anders. Nederland is in naam een koninkrijk, maar heeft al honderden jaren de traditie van een republiek waarin leiders zich vooral ‘gewoon’ moeten gedragen. Frankrijk is een republiek, maar wel één met de traditie van een hof in Versailles waarin vleierij en galantheid een rol spelen. Toenmalig vicepremier Annemarie Jorritsma noemde in 2001 president Jacques Chirac, die vrouwelijke gasten nog een handkus gaf, dan ook ‘een engerd’.

Om de zoveel tijd is Nederland ook bang voor een ‘Frans-Duitse as’ in Europa. Daarin zouden Parijs en Berlijn onderling over de toekomst van de Europese Unie besluiten, waardoor Den Haag geen gehoor meer vindt bij Duitsland.

Deze discussie speelt nu rond de EU-begroting. Frankrijk zou hierbij zuinige landen als Nederland proberen te laten opdraaien voor het eigen begrotingstekort. ChristenUnie-fractievoorzitter Gert-Jan Segers waarschuwde vorig jaar nog in deze krant dat premier Mark Rutte een duidelijk nee aan president Emmanuel Macron moet verkopen.

Frankrijk vormt in deze geldkwestie een groter schrikbeeld dan zuidelijke landen als Spanje of Italië. Frankrijk is een machtig land met vaardige diplomaten. Daarom kan het daadwerkelijk diplomatieke successen boeken die Nederland slecht uitkomen.

De relatie zal nog wel even gevoelig blijven. Het kabinet besluit mogelijk volgende maand al welk bedrijf voor miljarden euro’s nieuwe onderzeeboten voor de marine mag bouwen. Één kandidaat is het Nederlandse Damen, terwijl de ervaren onderzeebootbouwer en Frans staatsbedrijf Naval Group de belangrijkste concurrent lijkt. In het regeerakkoord staat dat Nederland niet zal aarzelen om defensieorders aan de eigen industrie te gunnen. De irritatie over pulsvissen en KLM plaatst de marineorder in een gevoelige politiek en diplomatieke context.

Gaat Frankrijk toch voor Elbers liggen?

Frankrijk gaat mogelijk voor de herbenoeming van Pieters Elbers als baas van KLM liggen. Met dat plaagstootje lijkt de Franse minister van financiën en economische zaken Bruno le Maire de toon te willen zetten voor zijn ontmoeting met Wopke Hoekstra vandaag. De minister van financiën reist af naar Parijs om de aandelenkoop bij Air France-KLM toe te lichten.

Het Franse ministerie van economische zaken lekte gisteren naar de krant Les Echos dat zij overweegt de aandeelhoudersvergadering van april uit te stellen. Daar wordt onder meer over de nieuwe termijn voor Elbers gestemd. Elbers wil dat KLM een zelfstandige positie behoudt binnen het moederconcern Air France-KLM.

Lees ook: 

Zonder nieuwe bondgenoten zal Nederland het niet redden

Nederland moet na de brexit juist nauwer samenwerken met Frankrijk, zo betoogt de Adviesraad Internationale Vraagstukken. Want als leider van de kleintjes kun je in de Europese Unie geen vuist maken. 

In het begin leek het wel degelijk liefde tussen KLM en Air France

KLM kon vijftien jaar geleden niet veel anders dan in zee gaan met Air France. Wat begon als een mooi huwelijk, is nu verworden tot een stekelige relatie, waarin nationale belangen tegenover elkaar staan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden