Nederland in topdrie van vergrijzing in Europa

Oudere fietstouristen rusten uit en drinken koffie op een bankje tussen de bollenvelden.Beeld anp

De vergrijzing is een serieuze bedreiging voor de welvaart in Nederland, Slovenië en Luxemburg. Dit drietal wacht grote economische problemen en mogelijk oplopende spanningen tussen de generaties, omdat de druk op de overheidsuitgaven flink oploopt. De onderlinge solidariteit wordt op de proef gesteld, concludeert het Haagse Centrum voor Strategische Studies (HCSS).

De kosten stijgen de komende decennia bij ongewijzigd beleid met tientallen miljarden euro's, becijferen de onderzoekers in hun gisteren verschenen rapport 'Vele tinten vergrijzing', met een knipoog naar de bestseller 'Vijftig tinten grijs'. In de hele Europese Unie souperen de uitgaven voor met name pensioenen en zorg een steeds groter deel van het bruto binnenlands product (bbp) op. Maar Nederland en de twee andere landen worden volgens de meest recente prognoses het hardst geraakt, terwijl Zweden, Frankrijk en de meeste Oost-Europese landen er relatief goed uitspringen. In Nederland stijgen de kosten van 10,6 procent van het bbp (in 2010) binnen veertig jaar naar 17,8 procent van het bbp, als het roer niet omgaat.

Ook de staatsschulden, die de eurolanden juist moeten indammen, gaan verder oplopen. De onderzoekers noemen het opvallend dat kredietbeoordelaar Standard & Poor's daar al rekening mee houdt. Zonder drastische maatregelen zullen alle landen met een triple A-status, Nederland incluis, de status waardoor ze goedkoper kunnen lenen op de wereldmarkt, verliezen.

Verhoging pensioenleeftijd
Samen met TNO doet HCSS onderzoek naar de gevolgen van de vergrijzing in Europa. De veroudering van de bevolking op het continent gaat zoals verwacht rap. Tegenover een 65-plusser staan nu vier (mogelijk) werkenden, in 2050 is dat een 65-plusser op twee werkenden.

In de prognoses houden de onderzoekers bewust geen rekening met plannen zoals verhoging van de pensioenleeftijd. Die moeten zich nog bewijzen. Ze zetten bovendien vraagtekens bij maatregelen om de uitgaven voor de zorg in te perken. De verschuiving van de formele zorg (beroepskrachten) naar informele zorg heeft invloed op de arbeidsdeelname van mantelzorgers.

Toch zijn er lichtpunten. Sommige wetenschappers voorspellen minder internationale conflicten, 'de geriatrische vrede'. De uitstoot van broeikasgassen daalt, de uitgaven voor onderwijs - er zijn minder kinderen - en voor uitkeringen - werk genoeg - slinken. De kosten voor werkloosheidsuitkeringen zullen afnemen van 1,1 procent van het bbp in de hele EU naar 0,7 procent.

De onderzoekers bevelen aan vooral de positieve kanten van de vergrijzing uit te buiten. Als we inspringen op mogelijkheden om nieuwe diensten en producten te leveren - van gebruiksvriendelijke ICT tot kunstheupen - en het sociaal kapitaal (de expertise en ervaring) van ouderen te benutten, dan kunnen ook de uitgaven worden beteugeld. Naar deze baten zou volgens het HCSS-rapport meer onderzoek moeten worden gedaan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden