Nederland herrees op de klank van het Metropole

Begin deze week won het Metropole Orkest een Grammy Award voor een album met de jazzformatie Snarky Puppy. In zijn begintijd keek het muziekgezelschap vooral de kunst af in het buitenland.

Niet alleen de bezuinigingen van voormalig VVD-staatssecretaris van cultuur Halbe Zijlstra van een paar jaar geleden hadden het Metropole Orkest fataal kunnen worden. Kort na de oprichting dreigde het muziekgezelschap al te worden opgeheven, omdat de omroepen hun eigen orkesten hadden.

Even had het er na de oorlog op geleken dat het oude bestel niet zou herleven. De tegenstellingen van het verleden zouden de tegenstellingen van het verleden moeten blijven. Weg met de verzuiling. In de politiek probeerden sommigen de Doorbraak te forceren. Op omroepgebied was er Radio Herrijzend Nederland, met strakke hand geleid door H.J. van den Broek, die in Londen hoofd van Radio Oranje was geweest.

Herrijzend Nederland moest dé omroep worden. En daar hoorde een in lichte muziek gespecialiseerd orkest bij, zoals Van den Broek (vader van de latere minister van buitenlandse zaken Hans) dat in Engeland had gehoord. Hij kreeg de 29-jarige pianist en arrangeur Dolf van der Linden in het vizier en riep hem bij zich. Of deze jongeman een orkest kon samenstellen? Ja, blufte Van der Linden. Hoeveel mensen hij dacht nodig te hebben? Veertig vond de muzikant wel het minste voor een beetje mooie sound.

Hij mocht op zoek naar orkestleden. Dat viel nog niet mee. Van der Linden, die niet eens beschikte over een eigen fiets, moest stad en land af om de muzikanten op te sporen die hij wilde hebben. De meesten beleefden gouden tijden, omdat ze avond na avond konden spelen voor geallieerde militairen.

Van der Linden wist desondanks veel van hen enthousiast te krijgen, bijvoorbeeld de violisten Sem Nijveen en Benny Behr en saxofonist Cees Verschoor.

De dirigent loofde een slof sigaretten uit voor degene die een bruikbare orkestnaam bedacht. De musici kwamen met de gekste voorstellen. Een programmamedewerker van Herrijzend Nederland stelde het werelds klinkende 'Metropole Orkest' voor.

Van der Linden wilde een brug slaan tussen de klassieke en lichte muziek. Hij had goed geluisterd naar Angelsaksische voorbeelden: filmorkesten, jazzbands, omroepgezelschappen. Na enkele maanden van voorbereiding was het Metropole op 25 november 1945 voor het eerst op de radio te horen. Op het programma stonden onder meer 'On the sunny side of the street', 'Eens zal de Betuwe in bloei weer staan' en Van der Lindens eigen 'Parklane Serenade'.

Na een dik jaar was het bijna over en sluiten, maar in 1947 kreeg het Metropole alsnog onderdak bij de Nederlandse Radio Unie, een van de voorlopers van de NOS. Het orkest speelde voortaan voor alle omroepen. Soms leverde dat boze brieven op, als bijvoorbeeld NCRV-luisteraars de muziek al te frivool vonden.

Bij kenners had het Metropole echter al snel een goede naam. Van buitenlandse tournees kwam het in de eerste jaren van het bestaan van het orkest niet. Maar de Europese omroepen wisselden wel opnames uit, waardoor het Metropole Orkest onder meer een aantal keren per maand op de BBC te horen was. Dat was niet de enige manier waarop de Britten proefden van de kunsten van de dirigent en zijn muzikanten. Buiten werktijd deden ze nog wel eens een schnabbel. Dan werd een Hilversumse kerk gehuurd om bijvoorbeeld de instrumentale begeleiding van Britse bioscoopjournaals te verzorgen.

Van der Linden reisde ook naar het buitenland voor optredens als gastdirigent. Internationale bekendheid kreeg hij ook door bij het Eurovisiesongfestival tussen 1957 en 1971 het stokje te hanteren voor Nederland én een aantal andere landen.

De dirigent probeerde met de tijd mee te gaan, maar voor een echte modernisering van het orkest was hij toch te veel een man van vroeger. In 1980 werd hij 65. Van der Linden wilde doorgaan, maar hij werd gedwongen met pensioen gestuurd. De door hem als opvolger geziene Jan Stulen werd gepasseerd voor Rogier van Otterloo.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden