'Nederland hard op weg naar Frans anti-terrorismebeleid'

De druk op anti-terreurbeleid wordt met elke aanslag in het buitenland groter, zegt advocaat Bart Nooitgedagt. "En als er straks een aanslag op Nederlandse bodem is, dan hebben we in no time de zware maatregelen die nu in Frankrijk van kracht zijn en zien we de rechtsstaat achter de horizon verdwijnen. Terwijl buitengewoon onduidelijk is of al die ingrijpende maatregelen wel helpen."

Met enige opluchting constateren verschillende deskundigen dat de repressieve maatregelen in Nederland nog niet zo ver gaan als in Frankrijk. "Daar is de noodtoestand uitgeroepen", zegt Nooitgedagt. "Bijna alle waarborgen tegen de schending van mensenrechten zijn komen te vervallen. Zonder tussenkomst van de rechter worden mensen op basis van roddel en achterklap preventief aangehouden, lang vastgehouden ze en krijgen huisarrest. Heel ernstig."

Nooitgedagt staat al tien jaar mensen bij die worden verdacht van betrokkenheid bij terrorisme of van vertrek naar Syrië. In de loop van die jaren heeft hij het arsenaal dat het Openbaar Ministerie ter beschikking heeft gekregen, drastisch zien toenemen. Paspoorten intrekken, banktegoeden bevriezen, opleggen van een meldplicht. "Mensen worden op basis van roddels afgeluisterd en gevolgd. De kans dat we hiermee ook onschuldigen treffen is heel groot."

Terrorismedeskundige Daan Weggemans vindt het lastig om het antiterrorismebeleid van landen als Frankrijk, Duitsland en Nederland met elkaar te vergelijken. Dat hangt samen met de verschillende bevolkingssamenstellingen. "Het eerste land kampt met veel wijken met sociale achterstanden waar mensen radicaliseren. In Duitsland zijn de laatste jaren juist veel vluchtelingen gekomen met hele andere problemen. Duitsers richten zich meer op de vraag wie er binnenkomen dan met de vraag wie er aan het radicaliseren zijn. De verschillende contexten vergen kortom andere aanpakken."

Weggemans onderzocht samen met Beatrice de Graaf aan de Leidse universiteit hoe gedetineerden met een jihadistische achtergrond in de samenleving terugkeren. Daaruit bleek dat het reïntegratieproces in Nederland niet altijd even soepel verloopt. Vooral verblijf in de gevangenis werkt volgens de onderzoekers averechts. Volgens Weggemans komt dat doordat het jihadisme een nieuwe vorm van criminaliteit is en vaak moeilijk te doorgronden is.

Tegenover het Franse model dat zich vooral op repressie richt, zoals het opsluiten en vervolgen van verdachten, staat dat van Scandinavische landen. "Men richt zich daar meer op preventie van radicalisering van jongeren. Zeg maar de softe aanpak", zegt Weggemans. Nederland zit daar volgens hem tussenin.

"Nederland heeft een zogeheten omvattende strategie", zegt Weggemans. "We proberen alle elementen in beleid terug te laten komen. We doen aan repressie, maar ook aan preventie. Ook houdt het beleid sterk rekening met wat de overheid moet doen als er straks echt sprake is van een aanslag." Welk model het beste werkt, is de vraag. "Dat komt door een gebrek aan evaluaties. We krijgen in Europa heel langzaam ervaring in dit soort gevallen."

Advocaat Bart Nooitgedagt stelt dat uiteindelijk al dat beleid machteloos staat tegenover de jihadist die op zijn zolderkamertje radicaliseert en op een dag besluit in actie te komen. Daarbij is hij ervan overtuigd dat het huidige beleid in Nederland al is doorgeslagen. "Het is een slechte zaak dat de rechtsstaat is geërodeerd, maar daar komt nog eens bovenop dat het volstrekt averechts werkt."

Nooitgedagt wijst op het feit dat verdachten van terrorisme bij elkaar op dezelfde afdelingen van gevangenissen worden geplaatst. "Dat is gruwelijk. In ben ervan overtuigd dat we met een overkill aan zware en eenzijdig repressie creëren wat we willen bestrijden: jihadisme."

Inlichtingendiensten bijeen in Nederland

Dertig Europese inlichtingendiensten komen maandelijks in Nederland bijeen om informatie over terroristen te delen. De Nederlandse AIVD, die tot 1 juli voorzitter was van de Counter Terrorism Group, heeft hiertoe het initiatief genomen. De locatie van de bijeenkomsten wordt om veiligheidsredenen geheim gehouden. Deelnemers zijn de veiligheidsdiensten van de Europese lidstaten, Noorwegen en Zwitserland.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden