Nederland had al dammen en duikers vóór de komst van de Romeinen: vlakbij Vlaardingen

VLAARDINGEN - Alsof het geënsceneerd is. De eerste dam- en sluiswerken van West-Europa verrezen, tussen 175 vóór en 100 jaar na Christus, op zo'n vijftien kilometer afstand van de Stormvloedkering Nieuwe Waterweg, dit twintigste-eeuws wonderwerk van Nederlandse waterbouwkunde.

HUIB GOUDRIAAN

Vorige week liet de Vlaardingse gemeentelijk archeoloog Tim de Ridder met gepaste trots weten dat de vierde duiker en de achtste dam waren ontdekt. “Een bevestiging van onze eerdere waarnemingen dat er al aan het begin van de jaartelling enorme waterstaatkundige ingrepen waren in dit gebied.” In drie jaar tijd is het De Ridder (28 jaar, wetenschappelijke discipline prehistorie) duidelijk geworden dat inheemse boeren waterstaatkundige werken hebben aangelegd, die in West-Europa niet eerder in deze omvang zijn ontdekt. In 1993 begonnen de opgravingen op het bedrijventerrein Hoogstad, eens landgoed van de wegens zijn kankertherapie vermaarde arts Moerman. De archeologen stuitten er eerst op scherven van Romeinse oorsprong. Maar in november 1994 werden onder leiding van de toenmalige gemeentelijke archeoloog J. ter Brugge tientallen houten paaltjes opgegraven. De vette klei onthulde een dam van klei- en zandzoden van negen meter lang en 6,30 meter breed, beschoeid met meer dan 150 palen.

Tim de Ridder: “Ik viel met mijn neus in de boter toen ik werd aangenomen als assistent-archeoloog van Ter Brugge en hem later kon opvolgen. De eerste uit een reeks spectaculaire vondsten was een holle boom die op 30 november 1994 werd gevonden. Het was een duiker. Tegenwoordig is dat een betonnen koker onder een weg die waterpartijen met elkaar verbindt.” Deze 6,30 meter lange duiker van 100 jaar na Christus bestond uit twee helften uitgeholde boomstam, de ene helft van elzenhout, de andere van essenhout die op elkaar aansloten. Het nog gave exemplaar, in de dam van een getijdenkreek, zorgde ervoor dat overtollig water werd afgevoerd. Een klepje voorkwam dat er bij hoogtij water naar binnen kwam. Het is een zogeheten klepduiker, één van de oudste die in West-Europa is ontdekt. Geconserveerd zal hij een plaats krijgen in het Vlaardingse Hoogstad-museum, waar ook aardewerk en andere bodemvondsten worden geëxposeerd.

Werd aanvankelijk aangenomen dat het fenomeen duiker een Romeinse uitvinding was, Tim de Ridder is ervan overtuigd dat inheemse bewoners en niet de Romeinen, het hele systeem hebben aangelegd; ook de andere ontdekte duikers en dammen. “De oudste dam langs de getijdenkreek dateert van 175 vóór Christus. En toen waren er nog geen Romeinen in dit gebied. Eerder lijken de Romeinen de kunst van dam- en sluiswerken in het Hollandse moerassige land van de inheemse boeren te hebben geleerd. De reden waarom hier een waterkerend systeem werd aangelegd, is duidelijk. In dit mondingsgebied van de Maas met kreken en een getijdenbeweging waren er regelmatig overstromingen. Elders werden daartegen terpen, opgehoogde stukken grond, opgeworpen. Maar in dit moerassige gebied kwamen de bewoners op een beter idee: een dam.”

Wie waren die inheemse bewoners? “Waarschijnlijk Cananefaten, hoewel het ook een andere stam kan zijn geweest. Het bijzondere van de vondsten van de laatste drie jaar is dat er nog nooit zo'n groot aantal bij elkaar werd opgegraven. Er is hierdoor een samenhangend beeld ontstaan van een kreek met een stelsel van dammen en duikers. De vondsten hebben ook internationaal de aandacht getrokken. Niet alleen de dammen en duikers, maar ook de in 1995 gevonden boemerang en de in december 1996 opgegraven luizenkam.” De New Scientist meldde daarover dat 'vroege Nederlandse dijkenbouwers werden geplaagd door luizen. “Ja”, zegt Tim de Ridder, “die kam liet nog restanten van luis en haar zien. Dat komt doordat klei zo goed conserveert; de luchtdichte afsluiting door de vette klei zorgde er ook voor dat de houten duikers zo gaaf zijn gebleven. Natuurlijk trokken dammen en duikers vooral de aandacht omdat ze een symbolische waarde hebben voor Nederland als waterbouwkundige natie.”

In Vlaardingen wordt inmiddels, na de vondst van de vierde duiker en de achtste dam, gesproken van een Vlaardingse specialiteit. Is dat niet wat overtrokken? Ze zijn toch buiten Vlaardingen ook gevonden? “Zeker, er zijn duikers elders opgegraven. Maar van de dertien die er in Europa bekend zijn, komen er vier uit Vlaardingen. Bovendien zijn er hier acht damconstructies aangetroffen. Dat houdt ook verband met de conserverende werking van klei. Want alleen met zand vind je niets meer terug. Navraag bij collega-archeologen heeft geleerd dat niemand dammen kent met vergelijkbare hoge ouderdom.” Tussen 17 vóór - en 100 na Christus werden er maar liefst zeven dammen bij Vlaardingen aangelegd. Waarom verschenen juist in die korte periode in dit gebied dammen en vooral duikers? De Ridder: “Voorlopig moeten we naar het antwoord gissen. Mogelijk lag de oorzaak in een natter wordend milieu of steeg de zeespiegel sneller. of misschien nam de waterstaatkundige kennis versneld toe. Met andere woorden: er liepen vlak voor het begin van de jaartelling enkele slimme boeren in het Maasmondgebied rond, die een antwoord hadden op een eeuwenoud waterstaatkundig probleem.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden