Nederland haalt schouders op over aantasting van privacy

Burgers en organisaties naar rechter om minister te dwingen tot actie tegen dataslurpen door geheime diensten

Lange tijd was het in Nederland opvallend stil rond het dataslurpen van de Amerikaanse inlichtingendienst NSA. Kamervragen over de kwestie werden door de bewindslieden steevast beantwoord met zinnen als 'over de werkwijze van de geheime dienst doen we geen uitspraken'. Toen duidelijk werd dat de Duitse bondskanselier Angela Merkel door de Amerikanen is afgeluisterd, vond premier Rutte dat 'onaanvaardbaar'. Maar daar bleef het bij.

Natuurlijk, er zijn onderzoeken aangekondigd. Op Europees niveau wordt bekeken welke gegevens de NSA nou precies wel en niet heeft verzameld. In Nederland wordt door de CTIVD, toezichthouder van de inlichtingendiensten, het handelen van de AIVD onderzocht.

Moeten we in de tussentijd zwijgen en afwachten? Nee, vindt een groep burgers en organisaties, waaronder de journalistenvakbond NVJ en de Nederlandse Vereniging voor Strafrechtadvocaten. Zij stappen naar de rechter om verantwoordelijk minister Ronald Plasterk van binnenlandse zaken te dwingen tot actie.

"Tot nu toe gaat Nederland wat schouderophalend met de hele zaak om", zegt hun advocaat Christiaan Alberdingk Thijm. "Dat zie je ook aan Plasterk. Hij keurt af dat de NSA gegevens van 1,8 miljoen telefoongesprekken in Nederland heeft verzameld. Maar vervolgens doet hij niet veel en gaat het uitwisselen van informatie tussen de NSA en de Nederlandse inlichtingendiensten gewoon door."

De reactie in de politiek is tekenend voor de houding van het Nederlandse volk. Ja, 1,8 miljoen telefoontjes klinkt als veel, wordt er opgemerkt. Maar moeten we ons daar ook persoonlijk over opwinden?

Het probleem is dat we afgezien van de getapte telefoontjes nog steeds niet precies weten wat de NSA in Nederland doet en wat de rol van de AIVD daarin is. Privacyspecialisten kijken daarom reikhalzend uit naar de door journalist Glenn Greenwald aankondigde documenten die klokkenluider Edward Snowden in zijn bezit heeft over Nederland. Wie weet dat die voor opheldering gaan zorgen en, als ze zo schokkend zijn als Greenwalds uitspraken doen vermoeden, dat daar maatschappelijke opwinding op volgt.

Al is dat nog maar de vraag. Sinds de aanslagen van 11 september 2001 in de VS horen we van overheden dat privacy in de strijd tegen terrorisme nou eenmaal moet inboeten. Zo zei Plasterk eerder in de Tweede Kamer dat het niet altijd een kwalijke zaak is dat de NSA Nederlanders bespioneert, want 'die kunnen ook keiharde terroristen zijn'.

Privacy, oftewel het recht om onbespied door het leven te gaan, ligt verankerd in de Grondwet, maar is tegelijkertijd een erg abstract begrip. Internetdeskundigen die zich zorgen maken over privacyschending, voelen zich wel eens een roepende in de woestijn. Zoals John Knieriem, directeur van het hostingbedrijf Intermax. "Ik vergelijk de houding van veel mensen met die van een roker. Hij weet bij elke sigaret ergens wel dat het kan leiden tot ziektes, maar toch doet hij het. Elke keer als we een stukje van onze privacy opgeven, weten we ergens wel dat het niet goed is en dat het kan leiden tot verkwisting van onze democratische rechtsstaat. Maar toch laten we het gebeuren."

Advocaat Christiaan Alberdingk Thijm wil daar namens de organisaties en burgers die hij in de zaak tegen de Nederlandse staat vertegenwoordigt, een einde aan maken. "Naast het feit dat ik ervan overtuigd ben dat we juridisch sterk staan, maken we met de gang naar de rechter ook een statement. Wat er nu gebeurt met het verzamelen van informatie, dat pikken we niet."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden