Nederland gaat graag naar de stembus

Ja, ook het referendum is van alle tijden. Reeds in 1912 hield de gemeente Naarden een raadpleging over de kermis. Moest die blijven of moest die weg?

Hoeveel mensen er op kwamen dagen staat niet vermeld in het lezenswaardige overzicht dat Arjen Nijeboer heeft gemaakt voor zijn referendumplatform, dat is opgegaan in het platform Meer Democratie. Nijeboer noteert wel dat alleen gezinshoofden naar hun mening werd gevraagd; vrouwen hadden in 1912 nog geen kiesrecht, niet landelijk en ook niet in hun gemeente.

Als de opsomming iets leert over de opkomst, dan is het wel dat mensen graag naar de stembus gaan. Bij het referendum voor de Europese grondwet, in 2005, kwam 63,3 procent van de kiezers opdagen. Bij gemeentelijke referenda ligt dat percentage ook vaak hoog, al nam bij voorbeeld in Amsterdam maar 22 procent van de kiesgerechtigden de moeite zich voor of tegen de Noord-Zuidlijn uit te spreken. En slechts 10 procent van de Arnhemmers wilde een van de drie varianten kiezen voor de aanleg van de haven in het Rijnbooggebied. De bouw van een kunstencluster wist maar 17,7 procent van de kiezers in de Rijnstad te motiveren.

Maar dat zijn uitzonderingen. Veel méér gemeentelijke volksraadplegingen brengen meer dan 30 procent van de kiezers op de been - die 30 procent is nu de grens voor een landelijk niet-bindend referendum wil het geldig zijn. Gemeenten mogen zelf in hun referendum-verordening de kiesdrempel bepalen.

Referenda in gemeenten gaan vaak over herindeling. Dan komt al gauw meer dan 60 procent, zo leert een snelle blik op het schema van Nijeboer, dat loopt tot 2015. Een ander dankbaar onderwerp is de sluitingstijd van winkels. In de gemeente Ede ging vorig jaar zomer 47 procent van de kiezers naar de stembus om te kiezen voor of tegen de mogelijkheid op zondag te shoppen. Inwoners van Gorinchem mochten in 1999 aangeven hoe ze over een asielzoekerscentrum dachten. Daar deed 38,9 procent aan mee.

Wat ook opvalt, is dat de tegenstem vaak populairder is dan een 'ja', al ligt het eraan hoe de vraag wordt geformuleerd. Bijna 85 procent van de stemmers in Enschede was in 2001 tegen een bedrijvenpark in een natuurgebied. En in 1996 was maar liefst 97,3 procent van de stemmers in het Limburgse Eijsden voor het zelfstandig voortbestaan van de gemeente.

Of de bestuurders luisteren? Heel vaak wel. Het kabinet-Balkenende trok in 2005 het voorstel voor goedkeuring van de Europese grondwet in, nadat dit was afgewezen door 61,6 procent van de stemmers. Ook gemeenten geven vaak gevolg aan de wens van de meerderheid. Net als destijds in Naarden. De meeste gezinshoofden wilden de kermis houden, en die is er tot de dag van vandaag.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden