Nederland blijkt minder armen te tellen dan gedacht

De meeste 65-plussers hebben geen geldproblemen. Slechts 3 procent leeft onder de armoedegrens. Beeld ANP XTRA

Wanneer geldt iemand als arm? Met een preciezere rekenmethode komt het SCP op minder armoede uit in Nederland.

Nederland blijkt minder armen te tellen dan gedacht. Nu het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) een preciezere rekenmethode hanteert, komt het totaal aantal mensen onder de armoedegrens uit op minder dan een miljoen. Dat is ruim een half procentpunt lager dan de oude, minder gedetailleerde berekeningen aangaven. De nieuwe rekenmanier is de nieuwe standaard.

Kinderen

Het cijfer slaat op 2016, het meest recente jaar waarvan alle cijfers binnen zijn. Vergeleken met 2013 is het aantal mensen in armoede met ruim een vijfde afgenomen. Over de reden van die forse afname kunnen de onderzoekers alleen maar speculeren; dat was geen onderdeel van hun onderzoek. Het economisch herstel dat na 2013 zijn intrede deed, lijkt de belangrijkste verklaring.

De risicogroepen zijn wel goed in beeld: bijstandsontvangers, alleenstaande moeders met minderjarige kinderen en Nederlanders met een niet-westerse migratieachtergrond. Van al die groepen kampt meer dan 15 procent met armoede. In 2016 waren bijna twee keer zoveel kinderen arm als volwassenen, 9 tegenover

5 procent. Dat kan komen omdat ­arme gezinnen of alleenstaande ouders vaak meerdere kinderen hebben. Het minst vaak arm zijn 65-plussers, voor slechts 3 procent van hen geldt dat.

Om te berekenen of iemand arm is, moet je twee dingen bepalen. Waar zet je de armoedegrens, dus hoe weinig moet iemand verdienen om daaronder te komen? En twee: wat neem je allemaal mee om dat inkomen precies te berekenen? Het SCP heeft beide criteria flink aangescherpt, iets wat voor het laatst gebeurde in 2010. Volgens directeur Kim Putters was een revisie ‘zeer op zijn plaats’.

Zijn instituut heeft de armoedegrens nu verhoogd. Dat komt door huurstijgingen en nieuwe inzichten over gezonder voedsel, zegt SCP-onderzoeker Benedikt Goderis. “Dat laatste, gezond eten, zijn we steeds meer als noodzakelijk gaan zien in de maatschappij. Maar gezond eten is vaak duurder. Dat nemen we dus mee in de ondergrens voor wat geldt als arm.”

Het SCP noemt iemand arm als hij minder verdient dan het zoge­naamde ‘niet-veel-maar-toereikend’-­budget. Dat is nu 1135 euro per maand. Tien jaar geleden was dat nog 961 euro. Het budget is geen vetpot, maar mensen kunnen net iets meer betalen dan strikt noodzakelijk. Een vakantie bijvoorbeeld, maar wel in eigen land en op een camping. Of bijna twintig euro per maand voor lidmaatschap van een sportvereniging. Een auto zit er niet in.

Het zogeheten basisbehoeftenbudget, waar alleen noodzakelijke uitgaven voor voeding, kleding en huisvesting in zitten, is honderd euro minder. Maar die strengere norm als armoedegrens hanteert het SCP dus niet.

Huurtoeslag

Tot zover de herijking van de armoedegrens, zoals dat heet in jargon. Om te zien of iemand onder die grens belandt met zijn inkomen, moet je óók weten wat diens inkomen dan inhoudt. Ook daar paste het SCP de maatstaven voor aan.

Zo wordt de huurtoeslag van iemand voortaan niet zonder meer opgeteld bij het inkomen. Alleen de huurtoeslag die iemand krijgt voor het huren van het huis dat te betalen is met een basisbehoeftenbudget, een goedkoop huis dus. “Kies je ervoor om een twee keer zo duur huis te huren, dan stijgt ook je huurtoeslag mee. Maar dat rekenen wij dan niet als extra inkomen.”

Niet-vergoede ziektekosten trekt het SCP in de nieuwe berekeningen van het inkomen af. “Mensen met weinig geld kunnen niet ineens besluiten geen medicijnen te kopen. Dat komt volgens ons dus terug in het besteedbaar inkomen.” Die zaken als niet-vergoede ziektekosten berekende Goderis door op basis van gegevens van de belastingdienst. “Wel anoniem natuurlijk. Maar het zorgt zo voor een veel gedetailleerder beeld van de armoede.”

Eerder deze maand publiceerde het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) de voorlopige armoedecijfers van 2017. Het lijkt er vooralsnog op dat het aantal huishoudens in armoede in dat jaar is toegenomen. Het CBS schrijft dat toe aan de komst van Syrische statushouders, die relatief vaak gebruikmaken van een bijstandsuitkering. Het Centraal Planbureau beraamt geen verdere stijging van huishoudens in armoede en verwacht zelfs dat het aantal volgend jaar weer terugloopt.

Lees ook: 

Aantrekkende economie helpt armen niet

Hoewel de economie groeit, neemt ook het aantal mensen dat jarenlang rondkomt van een laag inkomen toe. Zij hebben niet alleen geldzorgen, ze zijn vaak ook ongezonder en duiken meer op in politiestatistieken; als dader én als slachtoffer.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden