Nederland bevrijdt zich van taboe

Een volledige geschiedschrijving hoort bij een volwassen land, zei in 2012 Gert Oostindie, directeur van het Koninklijk Instituut voor Taal- Land en Volkenkunde (KITLV). Met twee andere vooraanstaande historische instituten, het Niod en het NIHM, bepleitte hij toen een breed onderzoek naar geweld en ontsporingen van 'onze jongens' in Nederlands-Indië in 1945-1949, maar ook naar het vaak grove geweld van Indonesische vrijheidsstrijders.

Deze oproep was toen aan dovemansoren gericht. Voor zo'n breed historisch onderzoek bestond onvoldoende politieke steun, het taboe op Nederlands laatste koloniale oorlog waaraan 160.000 Nederlandse militairen hadden deelgenomen was nog te groot. Politiek Den Haag wilde niet verder gaan dan de opmerking die Ben Bot in 2005 had gemaakt. De toenmalig minister van buitenlandse zaken had bij de 70-jarige herdenking van de Japanse capitulatie gezegd dat Nederland 'aan de verkeerde kant van de geschiedenis' heeft gestaan in de periode 1945-1949. Bereidheid om de hand nog dieper in eigen boezem te steken, was er niet. Daarbij speelden de gevoelens van oud-strijders natuurlijk een belangrijke rol.

Maar de tijden veranderen, eindelijk lijkt Den Haag de weg naar volwassenheid te hebben ingeslagen. Premier Rutte heeft aangekondigd dat het kabinet bereid is zo'n diepgaand onderzoek als Oostindie voorstaat, te financieren. Onduidelijk is dan wie het onderzoek gaat uitvoeren, maar het ligt voor de hand dat dat in handen komt van bovenstaande instituten.

De baanbrekende studie van historicus Rémy Limpach was daarbij het zetje wat het kabinet nodig had. Limpach constateerde dat het merendeel van de soldaten zich afzijdig hield van geweldsdelicten, maar dat extreme geweldsuitbarstingen wel zaten ingebakken in de koloniale krijgsmacht. Ook speelt een rol dat het traditionele verzet tegen ieder onderzoek van de oud-strijders - inmiddels gesloken tot 16.000 man - is omgeslagen in berusting. Bovendien ligt er geen blokkade aan Indonesche zijde voor zo'n onderzoek: de tijd is er rijp voor.

Het is goed dat Nederland zich nu eindelijk gaat bevrijden van een taboe dat decennialang erkenning van leed en genoegdoening in de weg heeft gestaan. Een periode waarin pijnlijke vragen over de politieke en militaire leiding van de Indiëgangers ook zijn toegedekt.

Intussen tikt de klok gewoon verder. Het onderzoek zal waarschijnlijk zo'n zes jaar beslaan en dat is een lange periode. Zeker voor de slachtoffers wier leed te lang is ontkend of, al dan niet moedwillig, buiten beeld is gehouden. Het is niet meer dan logisch hun eis om gerechtigheid ruimhartig en welwillend tegemoet te treden. Eindeloze juridisering is daarbij niet op zijn plaats.

De mening van de krant, verwoord door leden van de hoofdredactie en senior redacteuren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden