Nederland beter af als deelstaat van Duitsland: een grap?

Groot was de verontwaardiging over Thijs Wöltgens die de vraag heeft opgeworpen of Nederland als Duitse deelstaat, samen met Noordrijn-Westfalen, niet meer invloed kan uitoefenen dan nu. Maar er is niets nieuws onder de zon. Een soortgelijke opinie werd al in 1879 verkondigd, en ook toen werd er boos en ernstig op gereageerd. Té ernstig. . . Ook net als nu? De auteurs zijn beiden verbonden aan Het Hervormd Lyceum West in Amsterdam en zijn respectievelijk historicus en neerlandicus.

“In zijn brochure breekt Nori op zeer pessimistische of liever eenzijdige wijze de staf over alles in Nederland maar bewijst volstrekt niet, dat in Duitsland de toestand zoveel beter is. Is de schrijver niet, wat hij zich noemt een oud-lid van de Kamer, dan heeft hij tevens zich tegenover de werkelijke oud-leden zeer vergrepen.” Aldus het commentaar van een courant in de zomer van 1879 over zoveel onbeschaamdheid en onbenul van deze Mr. Nori.

Senator Thijs Wöltgens mocht op dezelfde verontwaardiging rekenen als zijn collega uit 1879, toen hij schreef: “Er is zelfs discussie mogelijk over de vraag of Nederland niet samen met Noordrijn-Westfalen als deelstaat van de Bondsrepubliek meer invloed in Europa zou hebben dan nu als één van de vele landen van de Europese Unie. In elk geval zouden regeringen in Berlijn het gewicht zwaarder voelen.”

Ook in 1996 reageert men geschrokken, is men verbijsterd of doet het af als nonsens. Maar een grap is het niet, zo verzekeren een paar van zijn partijgenoten in Trouw van woensdag jongstleden: “Toen hij nog leider van de Tweede-Kamerfractie was, riep hij intern ook weleens dat het niet zo gek zou zijn als Nederland een deelstaat van Duitsland was.”

Nori's brochure blijft niet onbeantwoord. Zowel een leraar uit Nijmegen als een jurist uit Utrecht reageren op zijn stellingname. De een met een tegenbrochure en de ander met een open brief. Het is duidelijk dat Nori de gemoederen in het land bezighoudt. De Arnhemsche Courant van vrijdag 25 juli meent te weten wat Nori tot het schrijven van diens brochure heeft aangezet: “Nori, blijkbaar een Amsterdammer, is ontstemd door het afstemmen van de kanalenwet. Nadat een poging om onze verbindingsmiddelen met België, Duitsland, Zwitserland en Oostenrijk in uitstekende staat te brengen, op de onwil van onze volksvertegenwoordiging is afgestuit, vinden we geen waarborgen meer voor een behartiging van onze stoffelijke belangen in de toekomst. Het nut van een vereniging met Duitsland, waardoor al deze hinderpalen als met een toverslag zouden worden weggeruimd, ligt voor de hand.”

In het recente nummer van Socialisme en Democratie, het partijorgaan van de PvdA waarin Wöltgens zijn gewraakte uitspraken doet, wijst hij erop dat we de burgers moeten duidelijk maken dat we economisch gezien al een land zijn van de Bondsrepubliek, zo sterk of zwak als bijvoorbeeld Noordrijn-Westfalen. Zo gaat dat in een verenigd Europa. Een flink aantal leden van de partij laat het er niet bij zitten en heeft inmiddels het actiecomité 'Nee-zeggers tegen Thijs Wöltgens' opgericht.

De kranten uit 1879 komen ook met andere dan economische verklaringen voor Nori's opstelling. Het zijn niet alleen de kanalen, ook het weer moet Nori parten hebben gespeeld. “Het was zeker weer zo'n regenachtige, smerige zomerdag, groezelig, griezelig, beneden de straat vuil en akelig, alles is even vervelend als de hemel boven hem als de straat beneden hem.” Als het weer wat beter wordt, moest Nori er maar eens op uit. “Wat moet de Duitser glimlachen in zijn vuistje wanneer hij een dergelijke geestesuiting leest. Nederland zou voor het arme Duitsland nog een lekker beetje zijn.”

Zelfs in het buitenland bericht men over Nori's pamflet. Het Berliner Tagesblatt maakt er melding van maar verder commentaar ontbreekt. The Times van vrijdag 1 augustus 1879 is wat royaler: “The ostensible author, a certain M. Nori, ex-member of the Dutch Lower House, busies himself with the difficult question of the succession of the Orange throne and would fain sketch out the future programme of his native country. Singular to say, M. Nori has but a poor opinion of it. Both at home and abroad, he argues, the Netherlands have be.come powerless and have almost lost the right to be regarded as an independent State.”

“Wöltgens door zonnesteek bevangen”, meldde De Telegraaf van afgelopen woensdag. Niet iets om je echt druk over te maken, maar Den Haag ziet dat anders. De coalitiegenoten VVD en D66 laten bij monde van Weisglas en Van den Bos maar al te graag weten dat zij zich distantiëren van dergelijke uitspraken en deze naar de prullenbak verwijzen. In Noordrijn-Westfalen soortgelijke reacties: “Ik ben sprakeloos, dit is verrückt”, aldus de woordvoerder van de regering daar.

Vooral de kwestie rond het koningshuis is een heikel punt, niet alleen hier, maar ook in Bonn. Onze kroonprins, de oranjefans en de nationale driekleur, maken het onmogelijk de Nederlandse soevereiniteit op te geven, aldus De Hoop Scheffer van het CDA.

In het verregende Amsterdam, in de zomer van 1879, hebben H. C. Muller, alias Mr. H. H. (Ha, HA!) Nori en zijn vrienden dolle pret over zoveel commotie.

Als in de loop van de zomer twee tegen-brochures verschijnen, vindt Muller het welletjes. In het Nieuwsblad voor den Boekhandel van vrijdag 25 november 1879 laat Nori weten dat hij zijn doel bereikt acht, namelijk: “stemmen te doen opgaan, die tegenover de bekende jansaliegeest, de eer van het Vaderland hoog houden en bewijzen, dat er nog velen zijn die zowel door gewoonte als door opvoeding vaderlandslievend zijn, in den ruimste zin van het woord.” Met de ondertekening Iron(ie) is de affaire uit de wereld en gaat de jonge classicus H. C. Muller (HaaZee voor zijn vrienden) tevreden over z'n grap aan de arbeid in Het Amsterdams Gymnasium.

Het was niet de laatste keer dat Nederland van hem hoorde. Binnen de muren van zijn school blijft zijn aanwezigheid niet onopgemerkt. In de vroege jaren tachtig van de vorige eeuw is hij één van de eerste intellectuele pleitbezorgers van het socialisme.

Een ideologie die Thijs Wöltgens niet vreemd is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden