Neanderthaler geen voorouder moderne mens

Van onze wetenschapsredactie AMSTERDAM - De Neanderthaler stond genetisch gezien zo ver van de vroegste mensen af, dat hij vrijwel zeker niet onze voorvader kan zijn geweest.

Die wijsheid halen genetici uit een stukje bot van 0.4 gram, een flintertje uit de bovenarm van het eerste skelet dat in 1857 in het Neandertal tussen Düsseldorf en Elberfeld werd gevonden. Het minuscule beetje DNA dat ze eruit konden isloleren werd vergeleken met dat van de moderne mens. Ze gebruikten daarvoor DNA uit de mitochondriën, de energiefabriekjes in de cel, omdat dat DNA in de loop van de evolutie stabieler is dan DNA uit de celkern en daardoor een betere indicatie geeft van de veranderingen door de millennia heen.

Het mitochondriaal DNA van de Neanderthaler bleek op 27 plaatsen te verschillen met dat van ons. Dat is beduidend meer dan acht verschillen tussen het DNA van de tot nu toe bekende vroege menstypen en het genetisch materiaal van de hedendaagse homo sapiens.

Anders gezegd, de Neanderthaler moet in een grijs verleden een eigen weg zijn ingeslagen en kan onmogelijk de voorvader van de moderne mens zijn. Wel is het denkbaar dat hij met de vroegste mens dezelfde voorvader deelde en zich een half miljoen jaar geleden heeft afgesplitst.

Daarmee blijft de theorie overeind dat alle menselijke soorten 100 000 tot 200 000 jaar geleden uit dezelfde 'Afrikaanse Eva' zijn ontstaan, schrijven genetici van de universiteiten van München en Pennsylvania in het wetenschappelijke tijdschrift Cell. Dat gebeurde dan in een tijd dat de Neanderthaler zich al op een doodlopend pad bevond.

Afwijking

Eens te meer bevestigt het onderzoek dat de Neanderthaler zich maar moeilijk een plaats in de evolutionaire geschiedenis van de mens laat toewijzen. Toen de eerste schedel in 1856 in het Neandertal boven water kwam, leek dat lage schedeldak met die dikke wenkbrauwbogen een ziekelijke afwijking. Tot er meer van die pathologische gevallen opdoken. De laatsten moeten rond 40 000 jaar geleden in Eurazië hebben rondgelopen.

Ondanks de lage schedel en de enorme wenkbrauwen veroverde de Neanderthaler later toch een plaatsje onder de mensen, onder meer doordat de herseninhoud enigszins vergelijkbaar was met die van homo sapiens. Homo sapiens neanderthalensis ging sindsdien door voor een aparte ondersoort.

Dat kwaliteitslabel moet hij nu dus weer inleveren. Tenzij de conclusies te voorbarig zijn. Om te beginnen garanderen de onderzoekers niet dat het onderzochte DNA model staat voor alle Neanderthalers. Sommigen van hen hebben vermoedelijk lange tijd naast de vroege vertegenwoordigers van homo sapiens geleefd, zoals de Cro-Magnon-mens uit Zuid-Frankrijk en zich daarmee ook vermengd.

Sceptici vragen zich bovendien af of de genetische verschillen tussen de Neanderthaler en de moderne mens wel zoveel zeggen. Of de een de voorvader van de ander kan zijn, hangt af van de snelheid waarmee die verschillen ontstaan en daarover zijn genetici het lang niet met elkaar eens. En deugt de vergelijking met 'modern DNA' wel? Het genetisch materiaal van de hedendaagse mensen vertoont een grote uniformiteit, wat mede het gevolg kan zijn van de sterke vermenging van volkeren. Dat roept de vraag op of je dat DNA wel betrouwbaar kunt vergelijken met het DNA van die kleine, geïsoleerde plukjes mensen van weleer.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden