Nazorg vogelpest / 'De grote psychische klap komt pas later'

Tijdens de nog altijd om zich heen grijpende vogelpest heeft geen boer uit protest dode kippen in de bomen gehangen, zoals wel gebeurde met varkens in Kootwijkerbroek bij de mond- en klauwzeercrisis. Is het leed van de kippenboeren dan minder groot? Dat niet, al knaagt de bedrijfsonzekerheid nog dieper dan het dierenleed. Toch heeft men in Limburg geen crisisopvang voor boeren in geestelijke nood. ,,Het valt me op dat de mensen hier een behoorlijke geestelijke 'rek' hebben.''

'Crisisopvang voor boeren in geestelijke nood? Nee, dat hebben we hier niet.'' De woordvoerder van het bisdom Roermond is door de media platgebeld over het bericht dat het bisdom samen met de Limburgse Land- en Tuinbouwbond opvang voor de getergde boeren zou hebben geregeld.

,,Dat bericht klopte niet. Zo'n hectisch gebeuren als het woord crisisopvang suggereert, is het niet'', zegt de woordvoerder. ,,We hebben alleen alle pastores een brief gestuurd met het verzoek extra aandacht aan de boeren te schenken in de liturgie en het pastoraat.''

Bij de vogelpest geen beelden van wanhopige en woedende boeren. Niemand die een paar kippen in de bomen hangt, zoals wel gebeurde met varkens in Kootwijkerbroek ten tijde van de mond- en klauwzeercrisis. Toch zijn er nu óók talloze lege schuren. ,,De binding met een kip is minder dan met een koe of varken'', constateert pastoor E. Mutsaerts uit Nederweert, een gebied waar geen kip meer is te bekennen. ,,Maar de boeren hebben wel hun leven ingericht op het houden van deze dieren.''

De kippenboer lijkt meer te lijden onder zijn onzekere toekomst, dan onder het dierenleed. Aan de massale slachting van kippen zijn de boeren wel gewend. ,,De boeren zijn nuchter. Normaal gesproken worden de kippen met een halfjaar of een jaar ook geslacht, dus ze maken wel vaker mee dat de dieren worden weggehaald'', zegt gereformeerd predikant P.J. Ribberink uit Bennekom.

De lege stallen getuigen van onzekere tijden. ,,Bij de mkz-crisis werden de hokken geruimd en kon je opnieuw beginnen'', zegt hervormd predikant A.J. Schalkoort uit Lunteren. ,,Nu worden de mensen lang in onzekerheid gehouden. Ze weten niet wanneer de eerste kippen weer zullen komen.'' Enkele maanden wachten dreigen vele maanden te worden.

Eén onderdeel van de ruiming vonden de agrariërs erg ingrijpend: het feit dat ook de eieren werden vernietigd. Ribberink: ,,Dat deed hen nog veel meer. Ze zijn het niet gewend. Het inleveren van de eieren had toch een schokeffect.''

Het is niet een kwestie van gewenning, stelt Ribberink. ,,Eieren vormen voedsel dat nu zomaar wordt weggegooid. Een kip is natuurlijk ook voedsel, maar dat idee leeft niet zo sterk als bij het vernietigen van de eieren.''

Volgens Schalkoort waren veel boeren blij dat de ruimers kwamen om de kippen op te halen. ,,De ziekte ging zo razendsnel. De kippen vielen letterlijk van hun stokje. Met de eieren was echter niets mis. Voor het vernietigen daarvan was weinig begrip.''

Een jonge vrouw uit Kootwijkerbroek vertelt hoe het kippenhok van haar vader werd leeggehaald. Op het moment dat de kippen een spuitje in hun nek kregen, liet haar vader een paar eieren in zijn jaszak glijden. ,,De ruimers zeiden dat hij de eieren moest inleveren. Dat vond hij moeilijk. Eieren zijn een teken van leven.'' In het dorp gaat het gerucht dat boeren bevruchte eieren stiekem laten uitbroeden in broedmachines.

De plagen die het land teisteren kunnen gemakkelijk als goddelijke straf worden geïnterpreteerd. Maar die boodschap zal Ribberink niet vanaf de kansel preken: ,,We zien het niet als plagen die ons van hogerhand treffen'', zegt Ribberink. ,,Dit zijn de risico's die je loopt in een maatschappij die deze vorm van voedselproductie verlangt.'' De boer maakt een moeilijke spagaat, vindt hij. Enerzijds voelt hij de taak om de kip een dierwaardig bestaan te geven, anderzijds moet de opbrengst van het pluimvee voldoende zijn om van te kunnen leven. ,,Dat gaat niet met honderd kippen.''

Veel existentiële of religieuze vragen van in geestelijke nood verkerende boeren hebben de pastores en predikanten niet gehad. Boeren lopen niet met hun problemen te koop. Dat is ook de ervaring van de Zuidelijke Land- en Tuinbouworganisatie (ZLTO), die sinds jaar en dag twee sociaal pastoraal werkers in dienst heeft om de -inmiddels regelmatig- getroffen agrariërs geestelijk te ondersteunen. ,,Als een bedrijf geruimd wordt, of we horen dat een boer andere problemen heeft, dan bellen we'', zegt Margo Venner, woordvoerster. ,,We vinden dat het beter is dat we te veel bellen, dan te laat. ''

Niet alleen de aanblik van lege hokken maakt wanhopig, ook het zicht op overvolle hokken is moeilijk, weet Venner. Door de vogelpest blijven sommige bedrijven in een gebied waar een vervoersverbod geldt, met duizenden vleeskuikens zitten. Deze agrariërs kampen met 'welzijnsproblemen': hoe de dieren te houden als je stallen overvol zijn. ,,Welke problemen de boer ook heeft, ze zijn even erg'', vindt Venner. ,,We laten de getroffenen hun verhaal vertellen, zodat ze het voor zichzelf helder krijgen.'' Net als de pastoor en predikant kan ook het ZLTO weinig praktische hulp bieden. ,,Maar we geven de informatie wel door aan het ministerie'', zegt Venner. ,,We zijn een belangenorganisatie voor de boeren.'' Tijdens de mkz-crisis hield de ZLTO groepsgesprekken. Of kippenboeren dat nu ook willen is onbekend.

Ook de predikanten en pastoors proberen een luisterend oor te bieden, maar door hun volle agenda's is er weinig tijd. In Weert vraagt pastoor

J. Rosenhart zich af of de boeren überhaupt hulp vanuit de kerk willen. ,,Het bisdom kan mooi een brief sturen, maar, denk ik dan, wat kun je concreet doen? Het is de vraag of de boeren op je zitten te wachten.'' Wel is al een paar weken in de liturgie voorbede gedaan. ,,Misschien ga ik nog iemand bezoeken.''

De band van de mensen met de kerk is essentieel, vindt Rosenhart. ,,Als je kijkt hoeveel procent van de mensen van je parochie in de kerk komt, is dat heel klein. De kans dat daar een kippenboer tussen zit nog kleiner.''

De regio van Mutsaerts kent veel agrariërs en ook hij heeft weinig tijd en mogelijkheden -vanwege besmettingsgevaar- om de mensen te bezoeken. ,,De boeren kwamen gewoon naar de kerk. Er lagen ontsmettingsmatten bij de lokale Rabobank. Bij de kerk niet, dat risico hebben we maar genomen.''

Boeren zijn geen type mensen dat op de barricades gaat staan om luid kenbaar te maken hoe men zich voelt, vindt de pastoor. ,,Het zijn kleine zelfstandigen, die altijd hun eigen dopjes moesten pellen.'' Ook tijdens de mkz-crisis bespraken de boeren de problematiek vooral onderling. ,,Het valt me op dat boeren een behoorlijke 'rek' hebben. Ze zijn zwaar geraakt, maar er is toch voldoende veerkracht. De boeren zeggen: het is nu eenmaal zo.''

De grote klap komt straks, verwacht Schalkoort, en dan is de geestelijke ondersteuning pas echt nodig: ,,Nu hebben de boeren nog wat te doen: stallen schoonmaken, de boel opruimen. Maar straks is dat niet meer het geval en gaan de mensen piekeren.''

,,Ik heb in het parochieblad een artikel geschreven rond Pasen, een tijd die in het teken staat van het leven, terwijl wij zo met de dood bezig zijn'', zegt Mutsaerts. ,,Maar ik heb ook geschreven dat ten slotte het leven overwint.''

Met enige weemoed denkt hij terug aan een oud katholiek ritueel: bidden voor de vruchten van de aarde. ,,De processies trokken door de velden. We hebben een beetje verleerd om Gods zegen over onze arbeid te vragen. Misschien kun je iets van zo'n gebeuren terugkrijgen, al is het op dit moment niet veilig om door de velden te trekken.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden