Nazi's stalen ons goud, de Zwitsers hielden het

CDA wil Nederlands goud terug. Waarom volgt er geen claim?

Ruim 61.000 kilo goud dat tijdens de Tweede Wereldoorlog door de Duitsers uit Nederland is gestolen, ligt nog altijd in kluizen in Zwitserland. Maar de Nederlandse regering heeft al in 2000 stilletjes de hoop opgegeven dat het goud - met een waarde van ongeveer 2 miljard euro - ooit nog terugkomt.

Het nieuwe boek 'Fout Goud' van journalist en schrijver Roel Janssen brengt de zaak opnieuw onder de aandacht. CDA-Kamerlid Eddy van Hijum heeft al Kamervragen gesteld over het afzien van Nederland op de goudclaim.

'Eigenlijk bij toeval' stuitte Janssen op het verhaal van het geroofde goud uit Nederland. "Ik kocht in de ramsj een boek, een proefschrift van de bedrijfshistorica van De Nederlandsche Bank. Dat ging over het goud dat de nazi's in de Tweede Wereldoorlog uit Nederland hebben gestolen. Ik werd door dat verhaal gegrepen - hoe kon er zoveel goud uit Nederland zijn afgevoerd en verkocht aan de Zwitsers? En hoe is het mogelijk dat Zwitserland dat vervolgens niet wil teruggeven?"

Met die vragen ging Janssen verder op onderzoek. "Het aantal mensen dat hiervan afwist, is denk ik op één hand te tellen. Helaas overleed de schrijfster van het proefschrift al kort nadat ik het had gevonden. Maar er waren een paar betrokkenen - bij het Niod, en het ministerie van financiën onder andere - die ik hierover nog kon spreken."

Al snel wordt duidelijk hoe een en ander gelopen is, direct na de capitulatie van Nederland in mei 1940. "Het was geloof ik het tweede decreet dat de Duitsers uitvaardigden: of alle Nederlanders direct al hun goud wilden inleveren. In oktober van dat jaar lag er 35.000 kilo goud klaar om verscheept te worden naar Duitsland! Alle gouden tientjes van de bevolking werden geconfisqueerd en diezelfde winter nog verscheept naar de Reichsbank in Berlijn. In de jaren daarop werden ook de 110.000 kilo die nog in de kluizen van De Nederlandsche Bank lagen opgeslagen naar Duitsland verscheept. Toenmalig directeur Rost van Tonningen van DNB bood het goud actief aan. Zelf is hij op Dolle Dinsdag (5 september 1944, toen Nederland even dacht al bevrijd te worden) met een auto volgeladen met goud nog gevlucht."

Het Nederlandse goud werd door de Duitsers voornamelijk verkocht aan Zwitserland, in ruil voor Zwitserse franken die nodig waren om cruciale importen voor de oorlogsvoering te kunnen betalen. "De Zwitsers traden als helers op, tot bijna de laatste dag van de oorlog zijn ze daarmee doorgegaan. We zijn natuurlijk sterk gericht op de wandaden van de nazi's, maar de Zwitsers waren destijds ook grote schurken."

Direct na de oorlog sloot Zwitserland een akkoord met de Verenigde Staten, Engeland en Frankrijk over teruggave van geroofd goud, maar de 52.000 kilo die toen terugkwam was slechts een klein deel van het totaal. Bovendien ontsloeg het akkoord Zwitserland van verdere claims. "Sindsdien is er nog vaak onderhandeld met Zwitserland, maar zij wezen telkens op die overeenkomst die hen ontsloeg van alle claims."

In 2000 verscheen een lijvig rapport van de Commissie Van Kemenade, die onderzoek had gedaan naar geroofde tegoeden tijdens de Tweede Wereldoorlog. "Maar de aandacht van het kabinet en de Tweede Kamer ging destijds uit naar tegoeden van Joodse slachtoffers en compensatie voor hun nabestaanden. Het kabinet nam het hele rapport en alle aanbevelingen aan. Urenlang is erover gedebatteerd, maar niemand merkte op dat één van de aanbevelingen luidde dat Nederland moest afzien van zijn claim op het goud dat via de nazi's naar Zwitserland was gebracht."

Janssen kan zichzelf wel voor zijn kop slaan als hij hier achter komt - in 2000 was hij nog actief als parlementair journalist bij NRC Handelsblad en hij 'had er dus bovenop moeten zitten'. "Daarom ben ik blij dat er nu Kamervragen over worden gesteld. Hopelijk komt er duidelijkheid waarom het kabinet besloot de claim te laten rusten. En misschien is het aanleiding de Zwitsers opnieuw aan te spreken op het feit dat het Nederlands goud nog altijd in hun kluizen ligt."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden