Navo en Rusland stevenen af op confrontatie

Secretaris-generaal van de Navo Jens Stoltenberg tijdens een persconferentie op het Ministerie van Algemene Zaken, in aanloop naar de Navo-top. Beeld anp
Secretaris-generaal van de Navo Jens Stoltenberg tijdens een persconferentie op het Ministerie van Algemene Zaken, in aanloop naar de Navo-top.Beeld anp

Twee jaar geleden was het nog ondenkbaar, maar vandaag zal de Navo besluiten om troepen aan de grens met Rusland te plaatsen. Ook toen al vroegen Oost-Europese landen om permanente troepen, maar hun West-Europese bondgenoten vonden dat te duur en te provocerend voor Rusland.

Vandaag zullen zij besluiten dat Polen en de drie Baltische staten elk bescherming krijgen van ongeveer duizend buitenlandse militairen. Dat aantal is relatief klein, maar markeert wel een koerswijziging.

De afgelopen twee jaar zijn de West-Europese landen langzaam van gedachten veranderd. Daarin speelt de Duitse bondskanselier Angela Merkel een belangrijke rol. Zij maakt zich nu sterk voor een bescheiden verhoging van het Duitse defensiebudget en binnenkort stuurt zij militairen naar Litouwen. Nederland sluit zich na enige aarzeling met ongeveer honderd militairen bij Duitsland aan.

Meer symbolisch had de locatie van de top, die vandaag in Warschau begint, dan ook niet kunnen zijn. In de Poolse hoofdstad werd in 1955 het Warschau-pact opgericht. Via die organisatie hield de Sovjet-Unie de Oost-Europese satellietstaten onder de duim en gebruikte hen als buffer tegen de Navo.

Gespannen verhoudingen
Dit keer draait de bijeenkomst om bescherming van de Oost-Europese landen tegen Rusland. Hoewel de gespannen verhouding al begon toen Rusland in 2014 Oekraïne binnenviel, groeien de spanningen door de huidige maatregelen.

Ook Navo-leden die buiten het Baltische gebied liggen vragen namelijk aandacht voor problemen met Moskou in hun achtertuin. Noorwegen wijst bijvoorbeeld op nieuwe Russische legerbases en vlootoefeningen in het Noordpoolgebied. Roemenië ziet een uitbreiding van de Russische marine in de Zwarte Zee als een bedreiging.

Deze zorgen van individuele landen krijgen vandaag ook aandacht van de gehele alliantie. Voor een permanente troepenopbouw is voorlopig geen animo, maar er gaan bijvoorbeeld wel vaker schepen oefenen in de Zwarte Zee. Net zoals de Navo twee jaar geleden voorzichtig begon met versterking van de Baltische regio, is daarmee een eerste stap gezet. Veranderingen binnen het bondgenootschap van 28 landen gaan vaak geleidelijk, omdat alle besluiten via consensus tot stand moeten komen. Als er eenmaal voor een bepaalde koers is gekozen, geldt dat vaak wel voor de langere termijn.

Wapengekletter
Een discussiepunt is of de houding jegens Rusland niet doorslaat richting confrontatie. Toen er vorige maand een grote Navo-oefening in Polen plaatsvond, waarschuwde de Duitse minister van buitenlandse zaken Frank-Walter Steinmeier voor 'wapengekletter' en 'symbolische tankparades' aan de grens met Rusland. Dat zou volgens hem onnodig provocerend werken.

Nederland zit ook enigszins op die lijn. Het kabinet kan met de versterking van de Baltische staten leven omdat het om een bescheiden aantal militairen gaat. Nederland en Duitsland hebben er ook op aangedrongen dat de ambassadeurs van de Navo-landen volgende week een ontmoeting met hun Russische collega hebben.

Maar al te zeer rekening houden met Moskou valt weer verkeerd bij landen die grenzen aan Rusland. De Litouwse minister van buitenlandse zaken Linas Linkevicius zei eerder dat Moskou misbruik maakt van de angst voor provocaties onder sommige Navo-leden. "De reflex is dan vaak om het maar niet te doen. Daarom oefende de Navo tot 2014 zelfs niet op verdediging van de Baltische staten." Maar vandaag kan Linkevicius tevreden zijn. Hoewel Duitsland en Nederland benadrukken dat praten met Rusland ook belangrijk is, draaien de werkelijke maatregelen op de Navo-top om militaire versterking van de oostgrens.

Vandaag in Trouw: Gastheer Navo-top volgens veel Polen een 'waanzinnige'.

Raketschild zit Moskou ook dwars

De Navo-agenda bevat nog een onderwerp dat de relatie met Rusland verzuurt. Het bondgenootschap activeert zijn raketschild. Radars en luchtafweerraketten die in Polen en Roemenië staan en op speciale marineschepen geplaatst zijn, kunnen ballistische raketten onderscheppen. Rusland ziet het systeem als een verstoring van de onderlinge krachtsverhoudingen. Volgens de Navo is die angst ongegrond. Het schild is bedoeld om raketten uit landen als Noord-Korea en Iran te onderscheppen, mochten zij ooit Europa beschieten.

Ondertussen vormen raketten een belangrijk onderdeel van het Russische wapenarsenaal; systemen met een conventionele lading en tactische kernwapens die het Kremlin kan inzetten als het een oorlog dreigt te verliezen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden