Navo / De Hoop Scheffer moet vernieuwing doorzetten

Jaap de Hoop Scheffer begint vandaag aan zijn eerste werkdag bij de Navo. De nieuwe secretaris-generaal staat voor de lastige taak om de alliantie, die binnenkort 26 landen telt, bijeen te houden en voor te bereiden op nieuwe vredesmissies.

BRUSSEL - Zoals de traditie het wil, zal de nieuwe secretaris-generaal worden verwelkomd door naaste medewerkers en personeel die hem opwachten in de lange hal van het Navo-hoofdkwartier.

Jaap de Hoop Scheffer (55) keert terug in Brussel, in het gebouw waar hij tussen 1978 en 1980 al eens werkte op de Nederlandse Navo-ambassade. Maar de wereld is totaal veranderd en de Navo heeft sinds het einde van de Koude Oorlog nieuwe uitdagingen gezocht. Het proces van vernieuwing is nog niet voltooid, maar de contouren zijn zichtbaar.

In de korte tijd dat hij minister van buitenlandse zaken was, heeft De Hoop Scheffer slechts een bescheiden bijdrage kunnen leveren aan die ontwikkelingen bij het bondgenootschap. Vooral zijn voorganger bij de Navo, de Schot Lord George Robertson, heeft de afgelopen vier jaar -met instemming van de VS- de nieuwe koers van de Navo bepaald. Op diens initiatief neemt de Navo deel aan de operatie in Afghanistan, waarmee de alliantie voor het eerst in haar bestaan actief werd buiten het eigen verdragsgebied.

Robertson sloot bij zijn afscheid ook een rol voor de Navo in Irak niet uit, al is daar zeker nog geen overeenstemming over. De Amerikanen willen wel, maar de bondgenoten staan niet te trappelen, ook al zijn al heel wat Navo-landen aanwezig in Irak. De rol van de alliantie is evenwel beperkt. De Navo verleent vanuit het militaire hoofdkwartier in Mons voorlopig alleen logistieke steun aan Polen, dat een multinationale divisie in het zuiden van het land leidt. De komende maanden zal worden bekeken of die rol kan worden uitgebreid.

De Hoop Scheffer komt dus ogenschijnlijk in een gespreid bedje terecht, nu ook de ruzie tussen de Verenigde Staten en enkele Europese Navo-bondgenoten over de oorlog in Irak lijkt te zijn bijgelegd. Zijn taak is om te zorgen dat de vernieuwing zijn beslag krijgt en dat de integratie van zeven nieuwe lidstaten, die op de Navo-top dit voorjaar in Istanbul formeel lid worden, goed verloopt.

De Navo is voor al haar plannen immers afhankelijk van de bondgenoten, die niet altijd in staat blijken om hun toezeggingen na te komen. De VS even buiten beschouwing gelaten, hebben Europa en Canada in theorie 1,2 miljoen parate troepen, maar niet eens een kwart daarvan is direct inzetbaar.

Soms is er sprake van politieke onwil en geldgebrek om soldaten te sturen en legers te moderniseren. Het debat binnen de verdrags organisatie richt zich daarom momenteel op de effectiviteit van manschappen en materieel. Volgens diplomaten blijft dat een lastige discussie, omdat lidstaten geen inmenging wensen in hun nationale beleid, als het gaat om de besteding van defensiemiddelen.

Een van de uitdagingen voor Jaap de Hoop Scheffer wordt om de relatie tussen de EU en de Navo te verbeteren. Als minister heeft hij de ruzies en meningsverschillen tussen beide partners van nabij meegemaakt. Ook zijn ervaring afgelopen jaar als voorzitter van de OVSE (Organisatie voor Vrede en Samenwerking in Europa) komt van pas om de kloof tussen lidstaten en hun belangen te overbruggen.

Frankrijk, België en Duitsland waren in 2003 pleitbezorgers voor een autonome Europese defensiecapaciteit. Dat leidde tot grote spanningen. Maar vorige maand besloot de EU om haar defensie verder op te tuigen, zonder evenwel de Navo te ondermijnen door taken te overlappen.

Met instemming van de Navo kan de EU haar vredesmissies verder uitbreiden. Naast de politiemacht, die momenteel zorgt voor ordehandhaving en ondersteuning aan agenten in Macedonië, zal de EU vermoedelijk eind dit jaar de vredesmacht SFOR in Bosnië overnemen van de Navo.

Bij zijn afscheid als Navo-chef noemde Lord Robertson zijn grootste frustratie het feit dat Radovan Karadzic en Ratko Mladic, de twee Bosnisch-Servische hoofdverdachten van het Joegoslavie-tribunaal in Den Haag tot dusver niet zijn opgepakt. ,,Zolang dat niet gebeurt, zal het nooit helemaal rustig zijn op de Balkan'', zei Robertson, die er echter rotsvast van overtuigd is dat hun arrestatie er hoe dan ook zal komen en zijn opvolger triomfantelijk zal kunnen uitroepen: we hebben ze.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden