Natuurvolken hebben geen woord voor slapeloosheid

Jagers-verzamelaars gaan niet met de kippen op stok, maar blijven nog een paar uur wakker na zonsondergang. Wat blijkt? Niet de zon, maar de buitentemperatuur bepaalt het slaapritme.

Slapen als de oermens. Dat zou natuurlijk en gezond zijn. Naar bed als de zon ondergaat en minstens acht uur pitten. Misschien zelfs tien of elf uur in de winter. Maar in onze verlichte steden is het nooit donker. En op tijd naar bed gaan concurreert met sporten, nog wat werken, appen, internetten en tv-kijken. Daardoor zou de moderne mens veel te weinig slapen. Maar klopt dat idee wel?

Amerikaanse antropologen en slaaponderzoekers trokken eropuit om te onderzoeken hoe traditionele volken slapen. Mensen die leven als jager-verzamelaars net als onze verre voorouders.

Ze vonden drie stammen bereid om hun slaapgewoontes te laten onderzoeken: de Hadza in Noord-Tanzania, de San in Namibië en de Tsimane in Bolivia. De stamleden waren bereid in de zomer en winter een paar weken lang een bewegingsmeter om hun pols te dragen en temperatuursensoren op buik en hand.

De slaappatronen van de jagers-verzamelaars vertonen grote gelijkenis, ondanks hun spreiding over de wereldbol. De resultaten staan vandaag in het wetenschapsblad Current Biology. De natuurmensen blijken gemiddeld 6,4 uur per nacht vast te slapen.

Volgens onderzoeksleider Jerry Siegel is dat vergelijkbaar met mensen in de westerse wereld. In de winter duurt de slaap van de natuurmensen overigens een uurtje langer dan in de zomer.

Overdag slapen komt nauwelijks voor. Een enkel dutje op een warme zomerdag, maar een siësta kennen ze zeker niet. "Dutten lijkt dus eerder het gevolg van weinig of slecht slapen dan een natuurlijke behoefte van het lichaam", stelt slaapexpert Eus van Someren, hoogleraar aan het Nederlands Herseninstituut. En geen van de drie volken kent een woord voor slapeloosheid. Dat is wellicht niet verwonderlijk. Ze blijken nauwelijks 's nachts wakker te liggen.

De natuurvolken gaan niet met de kippen op stok, maar blijven nog een paar uur wakker na zonsondergang.

Ook het ontwaken hangt niet samen met zonsopgang. Ze worden rond vijf-zes uur 's ochtends wakker, op het koudste moment van de dag. Dat tijdstip ligt bij de San en Hadza vóór zonsopgang, bij de Tsimane erna.

Van Someren vindt vooral het sterke verband tussen slaap en buitentemperatuur interessant. Terwijl de San, Hadza en Tsimane slapen, daalt de temperatuur gestaag, en op het minimum ontwaken ze.

"Wij zien in onze slaapexperimenten ook dat huidtemperatuur een groot effect heeft op nachtrust." Een verband tussen slaap en temperatuur is evolutionair gezien ook logisch. De koudste uren slapend doorbrengen, bespaart namelijk de meeste energie.

Het slaapkamerraam moet dus voortaan wijd open? Van Someren: "Deze stammen leven in een tropisch klimaat. Te koud is zeker niet goed. De studie laat vooral zien dat temperatuur belangrijk is."

De natuurvolken slapen gemiddeld niet meer dan de westerse mens. Maar Van Someren wijst er op dat ze 7-8,5 uur uittrekken voor hun nachtrust, elke nacht.

Ook staan ze elke ochtend op hetzelfde tijdstip op en krijgen direct veel ochtendlicht. Ideale prikkels voor de biologische klok.

"Hoe beroerd je nacht ook was, sta op een vaste tijd op en zoek het licht op. Dat advies kan slapelozen helpen."

De oerslaapstudie biedt hen hoop, vindt Van Someren. "Als slapeloosheid van nature zo zeldzaam is, moet er een oplossing te vinden zijn. Misschien juist in de combinatie van licht, temperatuur en regelmaat."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden