Natuurlijk luistert uw TV tegenwoordig mee

null Beeld Colourbox
Beeld Colourbox

Voor iedereen die geschrokken is van het nieuws dat Samsung een smart-TV heeft gemaakt die privé gesprekken kan afluisteren in de huiskamer: wake up and smell the coffee. Er zijn in uw directe omgeving talloze apparaten die al jaren 'meeluisteren'.

Smartphones, tablets, spelcomputers, ja, zelfs wasmachines en koelkasten. Elk apparaat met stembesturing kan met u meeluisteren. En doet dat ook, want de besturing moet worden geactiveerd zodra u dat wil. Onbegrijpelijk dus waarom er nu opeens ophef over is. Eigenlijk moet de ophef gaan over het feit dat er zo lang géén ophef over was.

Het 'internet der dingen' rukt op. Slimme meters, intelligente thermostaten, koelkastmanagement systemen. Onze huishoudelijke apparatuur wordt steeds slimmer zodat het automatisch kan inspelen op onze behoeftes. Het gemak dient de mens, zeg maar. Stembesturing is slechts één van de technieken die wordt gebruikt om ons leven eenvoudiger te maken.

Bedrijven willen alles weten
Alles wat we doen en laten willen de fabrikanten van dit soort apparaten weten, zodat ze ervan kunnen leren en de apparaten steeds beter op onze behoeftes kunnen aanpassen. Vanuit hun visie is het dus logisch dat ze de gegevens die wij achter laten, verzamelen en analyseren om er lering uit te kunnen trekken. Graag zo vaak en veel mogelijk, mits binnen de marges van de wet. En de wet zegt dat de fabrikanten mogen doen wat ze willen, zolang ze daar eerst onze toestemming voor vragen. Daarvoor zijn er gebruiksvoorwaarden die wij, de consumenten, vaak zonder slag of stoot accorderen, zonder goed te beseffen waar we nu eigenlijk onze handtekening onder zetten.

Voor de fabrikanten is die data veel waard. Daarmee kunnen ze hun klanten leren kennen en hun producten en processen verbeteren. Fabrikanten is er dus alles aan gelegen om mensen te laten instemmen met gebruiksvoorwaarden. En dat lossen ze simpel op: óf je gaat akkoord met wat wij van je willen, namelijk het ongebreideld verzamelen van jouw informatie, óf je kunt geen gebruik maken van ons product. Daarmee zit de consument dus eigenlijk in een wurggreep. Bedrijven die deze kunst tot in perfectie beheersen zijn Google en Facebook.

Google wil zo graag dat je de dienst Google Now op je smartphone activeert, dat het schermpje blijft verschijnen, hoe vaak je ook heb gezegd dat je het niet wil. Door Google Now aan te zetten geef je het bedrijf toestemming om naar believen gebruik te maken van de microfoon, camera en GPS mogelijkheden van de smartphone. Het zelfde geldt voor Facebook: dat bedrijf schafte de directe berichtenservice van de standaard app af en kwam daarvoor in de plaats met een extra app: Messenger. En die kun je alleen installeren als je Facebook volledige toestemming geeft naar believen gebruik te maken van de microfoon- en camerafunctie op je smartphone.

Gemak dient de mens
Maar dit alles dat stoort ons, het publiek, totaal niet, want we krijgen er een makkelijker leven voor terug. En daar geven we graag wat privacy voor op. Bovendien begrijpen mensen nauwelijks wat dat inhoudt: privacy opgeven. 'Het is toch niet zo dat er aan de andere kant van de lijn een mannetje mee zit te kijken via de webcam op mijn pc?' Fout, dat is dus wel zo. Of, tenminste, dat kan zo zijn. Het is een populair tijdverdrijf onder hackers: kijken welke webcams openstaan en verbonden zijn met internet. Er bestaan sites waar de beste 'gluurfilmpjes' worden geplaatst. Maar feitelijk is dat het kleine gevaar.

Gevaarlijker is eigenlijk wat ze tegenwoordig 'big data' noemen: grote hopen verzamelde gegevens en informatie. Ook hierin ziet het publiek eigenlijk geen probleem: 'ik heb toch niets te verbergen'. Daarbij gaan mensen ervan uit dat de verzamelde gegevens op de grote hoop terechtkomen en niet terug te traceren zijn naar hun specifieke situatie. De databergen rijzen steeds hoger en de bedrijven zitten op steeds meer kennis. Bovendien worden door fusies en samenwerkingen veel van die gegevens aan elkaar gekoppeld en kunnen betere verbanden worden gelegd.

Analyse
Daar zit het echte gevaar: het analyseren van die data. De ontwikkelingen gaan daar op het moment heel snel. Door kunstmatige intelligentie en zelflerende software wordt er steeds meer kennis gehaald uit die grote databergen. En daarbij maakt het al niet meer uit of het om tekst, beeld of geluid gaat. De zoekrobots analyseren alles met hetzelfde gemak. De gezichtsherkenningssoftware van Facebook is al zo nauwkeurig dat de site je ook kan herkennen als je per ongeluk wordt gefotografeerd door een toerist uit Japan, terwijl je net een biertje drinkt op een terrasje op het Piazza della Minerva in Rome.

We leven slechts in de illusie dat we controle hebben over wat we delen via internet, maar feitelijk is dat al lang niet meer zo. Meten is weten, en dat is precies wat de ontwikkelaars en fabrikanten al jaren doen. Dat Samsung nu een televisie met stembesturing heeft is slechts een logisch vervolg. Goede kans dat de tablet en smartphone en misschien de koelkast van dezelfde fabrikant al lang in huis zijn. Samsung weet al heel veel. Net als Apple, Google, Facebook, Nuon, de Belastingdienst en de overheid.

Het is slechts een kwestie van tijd voordat wij, het grote publiek, het eigenlijk wel prima vinden dat die bedrijven al hun gegevens aan elkaar knopen om ons leven een stuk 'gemakkelijker' te maken, ons nog betere 'aanbiedingen op maat' te kunnen geven en hun producten nog beter 'kunnen afstemmen op onze behoeftes'. Hoever willen we de grens van onze privacy nog oprekken, waar ligt het kantelpunt?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden