Natuurgebieden en auto: geen dogma's

De auteur is voorzitter van het Overkoepelend comité Posbank (OCP).

Terecht wordt in dit artikel een vergelijking gemaakt met de situatie in het gebied rondom de Posbank in de gemeente Rheden. Daar wilde het gemeentebestuur, geholpen door Natuurmonumenten, twee prachtige toeristische slingerwegen in de Onzalige en Beekhuizense bossen afsluiten voor gemotoriseerd verkeer. Via een Kroonberoep hebben het 'Overkoepelend comité Posbank' (OCP) en enkele particuliere appellanten de afsluiting kunnen verhinderen.

De actievoerders voor afsluiting van wegen en ook veel natuur- en milieu-organisaties maken een aantal kolossale denkfouten. De eerste fout is dat zij het afsluiten tot doelstelling hebben verheven. Auto's horen volgens hen niet in de natuur, punt uit.

Zij gaan daarmee voorbij aan de gerechtvaardigde belangen van talloze ouderen en andere mensen met fysieke beperkingen, die voor het bezoek aan een natuurgebied van hun auto afhankelijk zijn. Voor hen betekent afsluiting levenslange verbanning uit het natuurgebied, zeker in gebieden met grote hoogteverschillen, zoals de natuurgebieden rondom de Posbank en bij de Sallandse heuvelrug. Maar ook voor veel gezonde en jongere mensen is de auto om praktische redenen het aangewezen vervoermiddel om in de natuur te komen.

Afsluiting mag geen doel op zich zijn, maar moet slechts een middel zijn om in geval van bewezen onaanvaardbare overlast het verkeer te reguleren. Dit betekent dat men in elke situatie de voor- en nadelen zorgvuldig tegen elkaar moet afwegen en op grond van het resultaat een besluit moet nemen. De actievoerders maken deze afweging niet, evenmin als de gemeente Rheden dit deed, hetgeen haar overigens duur is komen te staan bij de Raad van State.

Een tweede denkfout die gemaakt wordt is, dat men denkt met de afsluiting het milieu een grote dienst te bewijzen. Men gaat er zonder meer van uit dat de uitlaatgassen van auto's een desastreuze uitwerking hebben op planten en dieren. Het OCP heeft aan de hand van vergelijkende literatuurstudies vastgesteld dat het plaatselijke effect van auto's in natuurgebieden nagenoeg nihil is (zonder daarbij overigens het effect van uitlaatgassen op het milieu in hun totaliteit te bagatelliseren).

Als men de produktie van CO2 even buiten beschouwing laat (een probleem op mondiale schaal), bestaan de milieu-onvriendelijke componenten van auto-uitlaatgassen hoofdzakelijk uit stikstofoxyden (NOx), die aan de verzuring bijdragen.

3 procent

Uit publikaties van het Rijksinstituut voor volksgezondheid en milieuhygiëne (RIVM) en het Centraal bureau voor de statistiek (CBS) kan worden vastgesteld dat de emissie van stikstofoxyden door uitlaatgassen van personenauto's in Nederland (1990) ongeveer 15 procent van de totale Nederlandse verzurende emissie bedraagt. Van deze 15 procent verdwijnt het merendeel naar het buitenland; van de totale zure depositie in Nederland is slechts ongeveer 3 procent afkomstig van het Nederlandse personenautoverkeer. Dit is minder dan alleen al de zure depositie in Nederland, afkomstig van landen buiten West-Europa. De verzuring is een internationaal grensoverschrijdend probleem en het is duidelijk dat die paar km autowegen in natuurgebieden niets kunnen toevoegen of afdoen aan de totale balans van de verzuring in Nederland.

Met betrekking tot de lokale effecten van de uitstoot van uitlaatgassen heeft het OCP met een door TNO beschreven methode de emissiesterkte van uitlaatgassen (NOx) in het natuurgebied berekend. Uit de berekening blijkt dat de verkeersintensiteit op de meest bereden weg in het Posbankgebied op de drukste zondag van het jaar 1991 vervijfenvijftigvoudigd zou moeten worden voordat men in een strook met een bandbreedte van 17 m vanaf de wegas een merkbare verhoging van de NOx-concentratie zou kunnen aantreffen (de zogenaamde emissiesterkte 1, de laagste waarde die bij metingen langs autowegen in aanmerking wordt genomen).

Kortom, de milieu-activisten kunnen beter ophouden hun energie te verspillen aan uitlaatgassen in natuurgebieden. De wereld zit propvol met werkelijke milieuproblemen; wat dat betreft zijn er voor hen elders nog heel wat braakliggende zendingsterreinen te vinden.

De derde denkfout is de aantasting van de natuur door het verkeer. Vooropgesteld dient te worden dat deze aantasting niet geheel denkbeeldig is, maar dat de effecten van het autoverkeer op de natuur meestal sterk worden overdreven. Het OCP heeft hiervoor een wetenschappelijk deskundige geraadpleegd. In het algemeen kan gesteld worden dat de meeste diersoorten zich weinig of niets van de auto's aantrekken, omdat zij er aan gewend zijn dat de auto's zich altijd op dezelfde weg of wegen bevinden, in tegenstelling tot fietsers en voetgangers, die vrijwel overal kunnen komen.

Een uitzondering hierop vormen de edelherten. Deze dieren zijn snel verontrust en hebben ruimte nodig. In het Posbankgebied is voldoende ruimte beschikbaar; het terrein beslaat 10 000 ha en de omstreden wegen bevinden zich aan de rand van het gebied en omsluiten slechts 9 procent van het totaaloppervlak.

Zolang een natuurgebied niet versnipperd wordt door autowegen, is de invloed van het autoverkeer zeer beperkt. En daarmee zijn we weer terug bij het thema van de noodzakelijke zorgvuldige afweging. Niemand zal er bezwaar tegen hebben dat het niet meer toegestaan is met terrein-jeeps of Range Rovers kris kras door de natuurgebieden te crossen, dat bepaalde zandwegen voor auto's worden afgesloten en dat het wegennet in de natuur eventueel wat wordt ingekrompen. Men moet echter niet dogmatisch alles af willen sluiten. De toegankelijkheid van natuurgebieden voor recreanten en natuurliefhebbers moet in redelijkheid gewaarborgd blijven.

Men kan daarbij nog trachten de 'automobiliteit' in de natuur op vrijwillige basis terug te dringen door parkeerplaaten bij de ingangen van de gebieden aan te leggen en door andere stimulerende maatregelen, zoals fiets- en wandelpaden, fietsverhuur en een goed opgezet P.R.-systeem voor fiets- en wandeltoerisme.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden