Natuurbehoud niet vergeten bij doortrekken A50

DEN BOSCH - Op de luchtfoto zie je hoe de nieuwe A 50 straks door het landschap zal kronkelen. Al in de jaren zestig werd er in de regio aangedrongen op de aanleg. Als toen meteen de daad bij het woord was gevoegd, zou er van enige kronkeling geen sprake zijn geweest. De weg zou Eindhoven en Oss recht-toe-recht-aan hebben verbonden, ook al loopt de route door een natuurrijke streek en een gebied dat inmiddels is aangewezen als geologisch reservaat.

JAN SLOOTHAAK

Er is iets veranderd bij Rijkswaterstaat. Natuurbehoud is belangrijk geworden bij grote projecten. En ook de politiek heeft er geld voor over. De maatregelen voor een 'compensatieplan' bij de A 50 kosten de gemeenschap 33,5 miljoen gulden, bovenop de 600 miljoen die de aanleg van de weg toch al kost.

Ter hoogte van Oss-Oost, waar de bestaande en de nieuwe A 50 op elkaar zullen aansluiten, liggen betonnen platen. Ooit zou daar een provinciale weg komen. Maar de Milieufederatie Brabant wist dat met een rechterlijke uitspraak te voorkomen. De natuur was te belangrijk om op te offeren aan een provinciale weg, oordeelde de rechter.

Het werd echter een Pyrrus-overwinning. Want de weg komt er nu toch. Het wordt echter een rijksweg, en de setting waarin die komt, is belangrijk genoeg om doorkruising van het natuurgebied toch te rechtvaardigen. Maar er zullen wel heel wat maatregelen worden genomen om het verlies aan natuur te compenseren.

“Kijk”, zegt Henk van de Wolfshaar, milieudeskundige bij Rijkswaterstaat en projectmanager van de milieu-effectrapportage van de weg, “zie je die buizerd daar?” De vogel cirkelt boven de baan, die al was uitgezet voor de provinciale weg die er ooit zou komen. De buizerd moet een schitterend uitzicht hebben met beneden zich een landschap van bos en open agrarische enclaves. Een streek met heel aparte natuurverschijnselen. De Peelhorst grenst er aan de lager gelegen Centrale Slenk.

Door een combinatie van hoogteverschillen en waterkerende grondlagen kan het gebeuren, dat je beneden een droge sloot ziet en vlak er boven water en drassige grond van de Peelhorst, zonder dat dit naar beneden stroomt. Een ommetje naar de andere kant van de Maashorst maakt de verschillen zichtbaar. Van de Wolfshaar: “Zie je die wilgekatjes daar? Die hebben water nodig en volgen precies de breuklijn.” Het is dezelfde breuklijn die drie jaar geleden in het verderop gelegen Roermond een aardbeving veroorzaakte.

Intact Het tracé (totale lengte 30 kilometer) volgt deels bestaande routes, maar door de Maashorst bij Nistelrode is de weg nieuw. Bij de aanleg wordt er voor gezorgd dat de aparte bodemstructuur en de typische waterhuishouding intact blijven. Het nieuwe stuk zal de bestaande A 50 bij Oss verbinden met de N 265. Er worden meerdere gevoelige natuurgebieden doorsneden, onder meer beeklandschappen. De bekendste beek is de Dommel.

De N 265 is nu nog een dorpenroute van Eindhoven dwars door Son en Breugel, Veghel en Uden. Na 2003 moet de weg als A 50 làngs de dorpen laveren, vier rijstroken breed. Vooral in Son en Breugel en Veghel werd de overlast met ca 25 000 auto's per etmaal te groot, terwijl de verkeersdruk nog steeds toeneemt. Die overlast wordt nu uit de dorpskom gehaald en verplaatst naar open gebied, maar wel zo dicht mogelijk langs de bebouwing. Toch worden nog kleinschalige landschappen doorsneden en ook dat moet worden gecompenseerd.

Maatregelen Om de schade aan de natuur beperkt te houden, worden verschillende maatregelen genomen. Om te beginnen 'mitigerende' (verzachtende) maatregelen. De hele weg krijgt 'stil' asfalt, het in de wintermaanden om zijn sliprisico beruchte zeer open asfalt beton (zoab). Om de eenheid van het gebied zoveel mogelijk in stand te houden, komt er een stelsel van 28 kilometer wildkerende rasters, tunnels en 'ecoducten', viaducten maar dan voor dieren. Bruggen worden extra 'ruim' uitgevoerd om er onderdoor looppaden voor dieren te creëren.

Naast mitigerende zijn er compenserende maatregelen. In de streek komen dassen en vogelsoorten voor als de wielewaal, de groene specht en de buizerd. De streek wordt door de weg, hoe zorgvuldig ook aangelegd, door midden gehakt. Door die versnippering en de geluidsoverlast (ondanks het zoab) zal vijftig procent van de vogels verdwijnen in een brede strook langs de weg, zo is uitgerekend. Om dat te voorkomen, worden ter compensatie op andere plaatsen in de streek nieuwe bos- en natuurgebieden aangelegd.

De aanleg van de A 50 is een voorbeeld van de nieuwe aanpak van ingrijpende projecten door Rijkswaterstaat. De zorgvuldigheid waarmee de natuur wordt omringd, maakt de cultuuromslag zichtbaar, die zich binnen de overheid voltrekt. De kaalslag van weleer heeft plaats gemaakt voor een aanpak, die verraadt dat de acties van de milieubeweging vruchten gaan afwerpen. Begin jaren tachtig culmineerden die in een hoogtepunt, toen de milieubeweging massaal in verzet kwam tegen aanleg van de A 28 ten oosten van Utrecht, dwars door het natuurgebied de Amelisweerd.

Ook nu is er overigens nog wel verzet. Frans Paes, hoofd regionale ontwikkeling bij de directie Noord-Brabant: “Er zijn plaatselijke milieugroepen die vinden dat de weg er helemaal niet hoeft te komen en die bezwaarschriften indienen.”

Politiek wordt de aanleg echter op alle fronten gedragen, van de gemeenteraden tot en met de Tweede Kamer. Ook de landbouworganisaties werken mee. En dat is een belangrijke voorwaarde, want de 280 hectare grond die nodig is om verlies aan natuurwaarden (bos maar ook moeras) te compenseren, moet geleverd worden door de boeren. Het project kan alleen slagen als de boeren vrijwillig meewerken aan de aankoop van de benodigde gronden. Natuurcompensatie geldt in de Onteigeningswet namelijk niet als grond voor onteigening. Het is inmiddels gelukt om 60 hectare te verwerven.

Paes, die in de voorbereidende fase het bestuurlijk overleg coördineerde: “Behalve de groene hoofdstructuur moeten we ook de agrarische hoofdstructuur zoveel mogelijk sparen. Het is vaak schipperen.” Het op één lijn krijgen van alle partijen is op zich al een ingewikkeld proces. Behalve met agrarische en natuurwaarden moet ook rekening worden gehouden met allerlei andere belangen, zoals economische aspecten en verkeersveiligheid. Om een draagvlak te creëren, is een overeenkomst opgesteld, die door liefst zeventien instanties en organisaties is ondertekend.

Pionierswerk De aanleg van de A 50 was het eerste natuurcompensatieplan van Verkeer en waterstaat voor een heel tracé. De Brabantse Rijkswaterstaat heeft dus pionierswerk verricht. Om een methode voor zo'n compensatieplan te ontwikkelen, is het Centrum voor milieukunde Leiden ingeschakeld. Rijkswaterstaat heeft mede op basis hiervan vingeroefeningen kunnen doen voor een beleid, dat in de toekomst vaste prik is in het kader van het Structuurschema groene ruimte. En behalve Verkeer en waterstaat speelt voortaan ook het ministerie van milieubeheer een belangrijke rol.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden