Opinie

Natuur zonder subsidies, kan dat eigenlijk wel?

null Beeld Thinkstock
Beeld Thinkstock

Natuur levert goederen en diensten aan de maatschappij: schoon water, mooi landschap, biodiversiteit en CO2-opslag. De Nederlandse overheid betaalt een deel van de kosten voor natuurbeheer.

Subsidie is de laatste tijd een beladen woord geworden: alsof het weggegooid geld is voor zaken die er niet toe doen. Terwijl subsidies een relatief eenvoudige manier kunnen zijn om als maatschappij te betalen voor diensten waar iedereenvan profiteert.

Een nadeel is dat ze drukken op de overheidsbegroting. Het kabinet-Rutte bezuinigt op natuurbeheer en schuift tegelijkertijd verantwoordelijkheden en taken op het vlak van het natuurbeleid naar de provincies. Natuurbeheerders moeten zoeken naar alternatieve financieringsvormen. In de discussie daarover doemen regelmatig nieuwe vormen van het vermarkten van de natuur op. Daaraan kleven echter nadelen.

Een vaak genoemde vorm is het heffen van entreegelden. Het Nationale Park De Hoge Veluwe en het Noordhollands Duinreservaat worden als succesvolle voorbeelden genoemd. Een probleem bij entreegelden vormen de kosten om het geld te kunnen innen. Die zijn vaak hoog, voor veel terreinen is het niet rendabel om op deze manier inkomsten te verkrijgen. Er wordt pas bij grote aantallen bezoekers winst gemaakt.

Entreekaartjes verminderen ook de toegankelijkheid van een terrein: er komt een hekwerk met een klein aantal ingangen, met kaartjesautomaten. Daarnaast kunnen sommige mensen het entreegeld niet betalen. Aan subsidies kleeft dat nadeel niet: de natuur blijft toegankelijk voor iedereen, tegen lage kosten.

Een andere veelgehoorde manier van natuur vermarkten is om recreatie-ondernemers nabij natuurgebieden (een campinghouder of een restauranthouder) te laten bijdragen aan het beheer van de natuur. De gedachte is dat de ondernemer verdient aan de recreanten die zijn camping of cafetaria gebruiken vanwege de omliggende natuur.

De meeste van die ondernemers zullen niet geneigd zijn vrijwillig te betalen voor het feit dat hun zaak dicht bij een natuurterrein is gelegen. Het is niet eenvoudig aan te geven waarom hij moet bijdragen en een concurrent verderop niet, terwijl zijn klanten in hetzelfde bos wandelen. En hoe betalen de wandelaars die geen gebruik maken van een camping of restaurant?

Een alternatief is een verplichte betaling in de vorm van een heffing of specifieke belasting. Maar ook hiermee zijn kosten gemoeid.

Een derde manier van vermarkten is het toestaan van (nieuwe) bedrijvigheid in of nabij natuurgebieden. Een ondernemer krijgt het recht iets te ontwikkelen in de natuur in ruil voor geld of het aangaan van een verplichting tot het beheren van natuur. Denk aan het winnen van drinkwater in de duinen, aan het plaatsen van windmolens of aan een nieuw horecabedrijf in of naast natuurgebieden.

Maar in veel gevallen verandert daarmee het oorspronkelijke karakter van het gebied. Voor waterwinning in de duinen zijn kanalen gegraven, wat de biodiversiteit en het landschap beïnvloedt. En mensen beleven een natuurgebied anders als er windmolens in staan. Een kiosk in het bos kan leiden tot drukte en verstoring van fauna. Bovendien kan de ondernemer failliet gaan, te weinig winst maken of om andere redenen besluiten het natuurbeheer te staken.

Vermarkten van de natuur om het beheer te betalen blijkt lang niet altijd het ei van Columbus. Het geeft geen garantie voor duurzame financiering. Ideeën zijn lang niet overal bruikbaar, ze zijn soms duur en lastig uitvoerbaar. Er zullen regelmatig negatieve effecten optreden voor de natuur en het landschap. In veel gevallen zal de rekening alsnog bij de burger terechtkomen, en zeker niet lager uitvallen. De kwaliteit zal daarmee niet toenemen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden