Natuur: provincies staan recht tegenover staatssecretaris

Het onderwerp 'natuur' is volgens ingewijden een van de onderwerpen die de meeste spanning opleveren bij de totstandkoming van het bestuursakkoord. Dat komt doordat de forse bezuiniging op deze sector van 60 procent door de rijksoverheid wordt gekoppeld aan een overdracht van verantwoordelijkheden aan de provincies. Die krijgen daardoor meer in de melk te brokkelen, en de rijksoverheid minder, terwijl deze laatste juist de bezem door het natuurbeheer wil halen.

Een mooi voorbeeld daarvan is de discussie over het Oostvaarderswold in Flevoland, de robuuste verbindingszone tussen de Oostvaardersplassen en de Veluwe. Staatssecretaris Bleker (landbouw) zei bij zijn aantreden dat hij een streep wil zetten door zones die natuurgebieden aan elkaar verbinden en zeker geen landbouwgrond meer wil opofferen voor natuur. Maar het nieuwe bestuur van Flevoland zette in zíjn recente coalitie-akkoord dat de provincie het Oostvaarderswold op eigen houtje gaat aanleggen, met hulp van het Wereld Natuurfonds (WNF). Daarbij zijn nieuwe onteigeningen niet uitgesloten. Bleker kan daar niets tegen doen, want de provincie maakt gebruik van de verantwoordelijkheden die het Rijk juist aan de provincie heeft overgedragen.

Nederland zit vol met zulke 'groene' conflicten en conflictjes tussen Rijk en provincie, en de stemming is er na het aantreden van het nieuwe kabinet niet beter op geworden. Bleker liep in het begin van zijn ambtstermijn nogal hard van stapel, en confronteerde de provincies eenzijdig met het stopzetten van de ontwikkeling van de Ecologische Hoofdstructuur (EHS). De provincies hadden daar in de loop der jaren juist kapitalen in gestoken. Om de verstoorde relaties te herstellen, deed Bleker daarom een stapje terug en stelde vijf werkgroepen in die verschillende onderwerpen uit deze sector moeten uitwerken in voorstellen voor het bestuursakkoord.

De eerste werkgroep buigt zich over 'de herijking van de EHS'. Werkgroep twee houdt zich bezig met de bezuinigingen op het natuurbeheer, waarvan de kosten van 500 miljoen euro jaarlijks terugmoeten naar 190 miljoen. De derde werkgroep houdt zich bezig met de natuur rond de stad, die niet zozeer ecologische waarde heeft, maar vooral recreatief belang. De gemeenten zouden het beheer hiervan moeten overnemen. De vierde werkgroep heeft beziet toekomst van de Europees beschermde natuur in Nederland. De laatste werkgroep houdt zich bezig met juridische aspecten en wetgeving op natuurgebied. Nog deze maand moet elke club zijn voorstellen presenteren.

Alle werkgroepen staan onder leiding van Hans van der Vlist, topambtenaar en tot oktober 2010 secretaris-generaal bij het toenmalig ministerie van Vrom. Blekers keuze voor Van der Vlist is zeer strategisch. Hij is van PvdA-huize, was negen jaar gedeputeerde van Zuid-Holland, en ligt goed in de groene wereld. Zo werd hij in 2006 door Milieudefensie uitgeroepen tot 'de machtigste milieumens' en maakte hij ooit deel uit van een vriendenclub van milieudeskundigen die vijf tot zes keer per jaar bijeenkwamen om over milieuproblemen te praten. Deelnemers waren onder anderen Jacqueline Cramer, Klaas van Egmond en Wouter van Dieren.

Alle partijen die Bleker met nieuw beleid moet overtuigen, zijn in de persoon van Van der Vlist vertegenwoordigd. Dus als met voorstellen komt, is het voor de tegenstanders moeilijker om bezwaar te maken.

Van der Vlist zal een hele kluif hebben aan het formuleren van voorstellen die zowel de rijksoverheid als de provincies kunnen omarmen. Op de eerste plaats omdat staatssecretaris Bleker een particuliere visie heeft op wat natuur eigenlijk is. In zijn ogen bestaat natuur vooral uit arcadisch landschap, en dat kan volgens hem heel goed door boeren worden beheerd. De provincies denken ruimer, en wetenschappelijker. Natuur wordt in hun ogen vooral gevormd door ecosystemen, zelfstandiger (dus natuurlijker) kunnen functioneren, naarmate ze meer ruimte krijgen. Het aaneenschakelen van natuurgebieden is daarbij essentieel.

De rijksoverheid kan de eigen visie op natuur ondersteunen door eenvoudigweg de geldkraan dicht te draaien voor het beheer van de grote gebieden, zolang er maar aan internationale afspraken hierover wordt voldaan. Maar als de provincies alternatieven vinden voor bezuinigingen zoals de samenwerking met het Wereld Natuurfonds in Flevoland, heeft de staatssecretaris het nakijken.

Bleker heeft nog één troef in handen: een nota die voor de ontwikkeling van het buitengebied misschien nog wel belangrijker is dan het bestuursakkoord. Onlangs stuurde de staatssecretaris aan de Tweede Kamer per brief alvast een deel van de Grondnota, die de verkoop van gronden van Staatsbosbeheer aankondigt die buiten de Ecologische Hoofdstructuur vallen en voor het departement minder prioriteit hebben.

Die verkoop moet in de eerste plaats gewoon geld opleveren: het ministerie verwacht zo'n 115 miljoen euro binnen te halen. Het ministerie wil de grond bij voorkeur terecht laten komen bij boeren en particulieren, waarmee Landbouw ook de natuurontwikkeling inhoudelijk wat kan sturen. Geen provincie die daar wat tegen kan doen.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden