Natuur moet weer haar gang gaan op het Wad

Alle natuurorganisaties die zich met de Wadden bezighouden en veertien onderzoeksinstellingen werken samen aan het herstel van een uniek natuurgebied. Het Wad moet natuurlijker.

Zoals de wolkenluchten continu veranderen, zo wijzigt ook de zee in het Waddengebied. Vaar je het ene moment langs platen van slik en zand waar zeehonden liggen te rusten, een paar uur later is er alleen nog water en liggen de eilanden ver verwijderd van de kust.

Toch is het systeem van water en zandstromen niet meer zo dynamisch als het vroeger was. Langs de kust zijn dijken opgeworpen, vissers hebben de zeebodem omgewoeld op zoek naar kokkels, mosselen en garnalen. En vaarroutes worden uitgebaggerd.

In het Waddengebied hangt alles met elkaar samen, vooral als het om voedsel gaat. Het getij voert plankton af en aan. Dat wordt gegeten door wormen, schelpdieren en garnalen. Die gaan in vissen en vogels. En de vissen zijn weer voedsel voor vogels en zeehonden. Met de zeehonden gaat het goed, maar veel schelpdieren en hierdoor ook eidereenden en strandlopers zijn verdwenen.

Een van de doelen van de natuur- en onderzoeksinstellingen is het herstellen van het voedselweb. De kokkelvisserij is al gestopt en sinds 1997 mag er ook niet meer worden gevist op mosselbanken die bij laag water droogvallen. Onderzoekster Frouke Fey van instituut Wageningen Imares merkt enig herstel, al zou ze graag zien dat ook de mosselen onder water werden beschermd.

Op een schelpenbank vlakbij Lauwersoog wijst ze naar het reliëf dat is ontstaan van aan elkaar gegroeide mosselen en Japanse oesters. „Soms worden die bulten wel tachtig centimeter.” In de witte pokken op hun schelp wonen weer weekdiertjes. Er is 2600 hectare aan mosselbanken terug, maar het zou 4000 moeten worden.

De Japanse oester wordt vaak neergezet als een messcherpe indringer. Weinig vogels krijgen hem open en hij verdringt gewone Hollandse schelpdieren. Toch vindt Fey de oester niet nutteloos. „Mosselzaad kan zich alleen hechten aan ruw oppervlak. Het lijkt er op dat het die oesterbanken goed kan gebruiken.”

Ze is sowieso voorzichtig met het trekken van conclusies. Niet alleen de visserij is van invloed op de Wadden, exoten kunnen dat ook zijn. Maar er speelt zoveel. „Eén zachte winter en de garnalen komen eerder terug uit de Noordzee en eten het mosselbroed op.” Er wordt al heel lang onderzoek gedaan, maar eigenlijk weten we nog maar heel weinig van alle processen.” Onderdeel van het herstelplan is dan ook nog meer onderzoek.

Wat iedereen al wel duidelijk is, is dat het Wad natuurlijker moet. Dan komt het leven dat er thuishoort, vanzelf weer terug. „Het liefst zouden we de kustlijn van Groningen en Friesland aanpakken”, zegt Evert Jan Lammerts van Staatsbosbeheer. „Geen harde dijken, zodat het water het land op kan en zelf slib, zand en klei kan afzetten. Daardoor krijg je geulen en luwe plekjes, waar bijvoorbeeld zeegras kan groeien.” Maar hij weet ook dat dit vooralsnog onbespreekbaar is. „Er wonen te veel mensen achter die dijken.”

Voorlopig richt de club zich daarom op de eilanden. Op Schiermonnikoog, een en al natuur, valt nog best wat te verbeteren, laat Lammerts zien. Ook hier werd namelijk een dijk gelegd langs het Noorderstrand. „Die houdt nu alle dynamiek tegen, terwijl de veiligheid niet in het geding is. Het dorp ligt op de kop, hoog achter een duinkam.”

Voorbij paal tien houdt de dijk opeens op. Er is wel zand gestort, maar dat spoelde steeds weg. Vorig jaar is flink wat zeewater door dat gat gespoeld. Bossen met kruipwilg zijn verdwenen, nieuwe grassen, orchideeën en duizendguldenkruid krijgen weer een kans. „Dat zouden we eigenlijk op meer plekken willen. Als zout zeewater via riviertjes en geulen dwars over het eiland kan spoelen, krijg je een fantastische variatie. En juist in die kwelders vinden veel vogels hun voedsel. Het zou mooi zijn als de natuur hier weer zijn werk kan doen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden