Natuur levert ook economisch nut

Hoe pareer je verzoeken om natuur op te geven voor de economie? Door te tonen wat de natuur oplevert.

Het heeft iets van de onvermijdelijkheid van eb en vloed: de telkens terugkerende discussie over het heroverwegen van natuurbeschermingsmaatregelen ten gunste van economische ontwikkeling. Zo pleitte Frank Westerman, schrijver van onder meer ’De Graanrepubliek’, nog geen twee jaar geleden voor een ’moratorium op het verdrinken van boerenland’. Dit deed hij tegen een achtergrond van een wereldwijde voedselcrisis, waardoor ook de Nederlandse landbouw opeens volop in de belangstelling kwam te staan.

Inmiddels zijn de agrarische opbrengstprijzen op een historisch dieptepunt beland, maar desondanks lijkt er nog altijd voldoende reden te bestaan om aan afspraken over natuurbehoud en -ontwikkeling te morrelen. Na het Zeeuws verzet tegen het onder water zetten van de Hertogin Hedwigepolder, was het onlangs opnieuw raak.

Dit keer was het premier Balkenende die op eerder gemaakte afspraken terug wilde komen. De premier heeft bij voorzitter Barroso van de Europese Commissie tevergeefs aangedrongen op afzwakking van het Europese natuurbeschermingsbeleid, Natura 2000.

Balkenende keert zich vooral tegen het voorzorgsprincipe, een kernelement van Natura 2000. Dit principe gaat uit van het zogeheten better safe than sorry-mechanisme, en bepaalt dat economische activiteiten in waardevolle natuurgebieden niet worden toegestaan als planten- en diersoorten daar onder te lijden hebben. Het principe is niet nieuw en is in het verleden wel vaker toegepast.

Een extreme versie van het voorzorgsprincipe is door de Franse wiskundige en theoloog Blaise Pascal (1623-1662) geïntroduceerd. Hij stelt dat zelfs atheïsten er verstandig aan doen om uit te gaan van het bestaan van een wraakzuchtige God, omdat dit geloof een ’verzekering’ biedt tegen het oneindige schrikbeeld van een eeuwigdurend hellevuur. Het aloude voorzorgsprincipe bestaat nog steeds en is een ideaal beginsel waarachter men zich kan verschuilen in situaties waarin wetenschappelijke zekerheid ontbreekt. Die wetenschappelijke onzekerheid kan op van alles slaan. Het kan de onzekerheid zijn over het bestaan van een God – zoals het voorbeeld van Pascal illustreert – maar ook de onzekerheid over de (lange-termijn) gevolgen van economische ontwikkeling voor landschap en natuur.

De vraag is nu hoe we met deze onzekerheid om moeten gaan. Kunnen we, als het gaat om de teloorgang van landschap en natuur, achterover leunen en eindeloos blijven herhalen dat vanuit het voorzorgsprincipe bescherming van natuur noodzakelijk en verdedigbaar is? Nee, dat is zeker niet de weg voorwaarts.

Een deel van de oplossing ligt, opvallend genoeg (of juister: ironisch genoeg), bij de economische wetenschap. Door de baten van natuur – tegenwoordig aangeduid met de term ’ecosysteemdiensten’ – helder voor het voetlicht te brengen (al dan niet in geldelijke waarden), kan een einde gemaakt worden aan het imago dat natuurbescherming enkel maar geld kost en niets oplevert.

Want juist als het om ’kwetsbare’ en moeilijk te kwantificeren zaken als natuur en landschap gaat, lopen opwinding en emotie vooruit op een analyse die is gebaseerd op voorhanden zijnde feitenmateriaal. Hierdoor wordt ten onrechte de suggestie gewekt dat serieus beleid gericht op natuur- en landschapsbescherming vooral op ethische en niet op economische argumenten gebaseerd dient te zijn.

Inmiddels lijkt het steeds meer en verder door te dringen dat natuur allerlei waardevolle ecosysteemdiensten levert, variërend van voedsel tot CO2-opslag door bomen, en van recreatieve baten tot nutriëntenkringlopen.

Barroso heeft dan ook aangegeven niets te voelen voor Balkenende’s verzoek tot versoepeling van de EU-natuurwet, en onderbouwt zijn afwijzing onder meer met economische cijfers. Zo stelt de voorzitter van de Europese Commissie dat terwijl de investeringen in Natura 2000 weliswaar circa 32 miljard euro bedragen, de opbrengsten ervan maar liefst 3,5 triljoen euro zijn.

In een tijd van dogmatische neoliberale mondialisering bestaat het gevaar dat natuur slechts enkel als productiefactor wordt beschouwd die ondergeschikt moet worden gemaakt aan het bereiken van een bepaald economisch resultaat. Juist door het inzichtelijk maken van wat de natuur ons allemaal levert, kan op een onderbouwde manier tegengas worden gegeven aan de telkens terugkerende verzoeken om meer natuur op te geven voor economische ontwikkeling. En kan ook het door Balkenende verfoeide voorzorgsprincipe naar de schroothoop worden verwezen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden