Natuur in derde wereld is ook westers belang

Ontwikkelingshulp is nodig, ook om ecosystemen in arme landen te beschermen. Anders zijn er straks geen grondstoffen meer.

Ach, lijkt Piet Emmer te zeggen in het debat over ontwikkelingssamenwerking (Trouw van dinsdag), we hebben ons best gedaan om Afrika wat op weg te helpen, maar nu dat jammerlijk is mislukt moeten we ons daar maar bij neerleggen en overgaan tot de orde van de dag. Hij ziet het ’rijke Westen’ los van de rest van de wereld, en dat stoort me.

Die orde van de dag is dat ons dagelijks kopje koffie uit Colombia komt, ons stukje chocolade uit Ghana, onze Dove zeep uit Indonesië en ons mobieltje uit Congo. Die orde van de dag is dat de BV Nederland een mondiale toppositie bekleedt in de internationale grondstoffenhandel en dat wij onze banen te danken hebben aan handel in cacao, coltan, koffiebonen, olie en hout uit arme landen. Om nog maar te zwijgen over ’onze’ multinationale ondernemingen die over de hele wereld actief zijn.

Ontwikkelingshulp is een woord dat niet meer past in deze tijd, dat ben ik eens met Emmer. Rijk en arm woont inmiddels in hetzelfde land, Europa weert producten uit arme landen om de eigen markt te beschermen en klimaatverandering kent geen grenzen. Spreek liever van internationale samenwerking, omdat het uitdrukt dat ontvangende en gevende landen allebei baat hebben bij projecten die zorg dragen voor mondiale publieke goederen.

Want wij hebben baat bij een wereld waar grondstoffen duurzaam gewonnen worden. Of waar ecosystemen beschermd worden zodat ook wij van hun producten en diensten kunnen blijven profiteren. Juist hiervoor zet Buitenlandse Zaken 0,1 procent van het totale budget voor ontwikkelingssamenwerking (0,8% van het bruto nationaal product) apart. Voor investeringen in mondiale ecosystemen en het behoud van ecosysteemproducten en -diensten. Zo’n 500 miljoen euro per jaar.

Dat is hard nodig. De Europese Unie, via het programma The Economics of Ecosystems and Biodiversity (TEEB) schat dat het verlies aan diensten en producten door ecosysteemdegradatie de wereldgemeenschap euro 2 tot 5 biljoen per jaar kost. Ter vergelijking: de financiële crisis heeft wereldwijd eenmalig euro 1,4 biljoen gekost. Zolang natuurlijk kapitaal niet is opgenomen in onze economie, en niet in geldwaarde wordt uitgedrukt, moeten we als gemeenschap dus de portemonnee trekken.

Het is spijtig dat de noodzaak voor ecosysteembescherming niet veel vaker genoemd wordt in de verhitte discussies naar aanleiding van het boek van Dambisa Moyo. Dat terwijl juist de allerarmsten direct afhankelijk zijn van ecosystemen voor hun inkomen, voedsel- en watervoorziening. Zij zijn extra hard getroffen door de achteruitgang van ecosystemen, waarvan in de afgelopen 50 jaar al 60 procent is gedegradeerd.

Dat ecosysteemdiensten en -producten gratis zijn lijkt zich te wreken. We kennen in ons economisch systeem geen monetaire waarde toe aan natuurlijk kapitaal, in tegenstelling tot sociaal en economisch kapitaal. Bedrijven en hun klanten betalen niet voor de kosten van behoud van ecosystemen bij het produceren of consumeren van goederen. Overheden bepalen hun beleid op basis van economische graadmeters als het bnp, waarin evenmin natuurschade is verdisconteerd.

Het bijstellen van deze enorme weeffout in de economie is niet gemakkelijk, hoewel natuurorganisaties en wetenschappers pleiten voor vergroening van het belastingstelsel of het hanteren van een duurzaam bnp dat de opbrengsten van natuurbehoud laat zien. Zo stelt TEEB: „Beleidsmakers moeten deze opbrengsten niet langer negeren, maar financieringsmechanismes ontwerpen ter bescherming van die natuur.”

Juist dat doet Nederland al in toenemende mate met ontwikkelingsgeld. De overheid financiert inspanningen van arme boeren die zorgen dat het waterpeil in een rivier stabiel blijft. Dat kan door terrassenbouw of bosbouw. Stroomafwaarts kan industrie en overheid gebruik blijven maken van voorradig water. Ecosystemen worden zo hersteld en beschermd en arme boeren hebben een extra bron van inkomsten.

Armoede, ecosystemen, economie. Ze zijn diep met elkaar verweven. Het jaar 2010 is uitgeroepen tot het VN-jaar voor de Biodiversiteit. Hopelijk maakt Nederland zich volgend jaar hard voor het installeren van een Intergouvernementeel Panel over Biodiversiteit en Diensten van Ecosystemen (IPBES). Zo’n panel moet wereldwijd de aandacht trekken naar ecosystemen en biodiversiteit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden