Nationale rouw voorkomt hysterie

Fransen hangen hun vlaggen uit tijdens de nationale herdenking van de aanslag van 13 november. Beeld AFP

Met een ceremonie herdacht Frankrijk vandaag de slachtoffers van de aanslagen op 13 november. Maar helpt nationale rouw eigenlijk wel? Volgens rouwdeskundige Daan Westerink is het bittere noodzaak. Omdat nationale rouw anders omslaat in nationale hysterie.

Op wat voor manier is nationale rouw anders dan persoonlijke rouw?
"Nationale rouw zegt iets over een hele gemeenschap. Nadat MH17 was neergehaald, gaven meer mensen aan zich onveilig te voelen. Daarom hadden zij ook behoefte aan rouwen, ook omdat iedereen wel iemand kende en omdat de slachtoffers soortgelijke levens leiden. Ook de aanslag in Parijs komt dichtbij het leven van de gewone Fransman: iedereen gaat weleens naar een concert of drinkt vrijdagavond wat in de stad. Als gevolg hiervan is er overal angst voor aanslagen."

Maar helpt nationale rouw om verdriet en angst te verwerken?
"Ja, want de overheid zegt: wij geven het een plek. Via rituelen - vlaggen, marsen - laten de Fransen zien dat ze schouder aan schouder staan. Maar op een moment van nationale rouw wordt het verdriet ook teruggegeven aan de nabestaanden. Het is namelijk niet gezond dat mensen die er niet bij betrokken zijn zich persoonlijk blijven bezighouden met rouwen. Dan wordt het al gauw nationale hysterie."

Helpt het benoemen van gemis: praten over de lach die we niet meer horen, de stem die verstomde, zoals Hollande deed vandaag?
"Ja, dat geeft nabestaanden erkenning. Maar het moet niet bij gemis blijven. Dat de band Eagles of Death Metal hun afgebroken concert af wil maken, is ook een steunbetuiging. We moeten door. Die blik vooruit is een belangrijk ingrediënt van een rouwproces. Anders kun je met z'n allen net zo goed gaan liggen. Zonder hoop kom je niet veel verder."

President Hollande bij de herdenking Beeld AFP

Hollande heeft het steeds over genoegdoening en wraak. Helpt die notie van rechtvaardigheid voor het rouwproces?
"Voor sommigen mensen die heel graag genoegdoening willen wel. Mensen rouwen op verschillende manieren. Sommigen roepen: wij willen straf voor de dader! Wraak! Anderen houden zich meer bezig met vragen als: hoe kom ik de dag door nu dit gebeurd is? Voor alle soorten rouw moet ruimte zijn."

Wat is de rol van een president eigenlijk, bij nationale rouw?
"Die moet leiderschap tonen en geruststellen. De nabestaanden die verdriet hebben en de Fransen die enorm geschrokken zijn, moeten weten dat het in goede handen is. Anders rest hen enkel een onrustig, onveilig gevoel.

"Een aantal nabestaanden weigerden te komen vandaag, omdat ze vinden dat de Franse regering sterker had moeten reageren na Charlie Hebdo. Dit soort onvrede moet een president ook heel serieus nemen. Want als hij niet ingaat op dat soort beschuldigingen, kan de publieke opinie zich gemakkelijk tegen hem keren. Hij moet opletten als hij stoere dingen zegt als: de onderste steen komt boven, terwijl hij dat niet zeker weet. Hij moet er alles aan doen om zijn integriteit te behouden."

Tijdens de herdenking werd het lied 'Quand on n'a que l'Amour' van Jacques Brel gespeeld. Helpt dat?
"Ik denk dat sommige mensen dat heel mooi vinden en zoals ik zei: er moet ook ruimte zijn voor verdriet en gevoel. Rouwen wordt heel snel geassocieerd met voelen, maar sommige mensen vinden dat verschrikkelijk sentimenteel. Rouwen is niet alleen voelen, het is ook doorgaan met het leven, omdat dat tenminste houvast biedt. Want alleen maar voelen kan je ook heel diep naar beneden trekken."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden