Nationale eenheid gebaat bij verschillen

Het is bon ton van migranten te verlangen dat ze helemaal Nederlands worden. Amerika laat zien dat dat een verkeerde weg is. Iraniërs worden daar Amerikaans op zijn Iraans.

Elk jaar vieren Iraniërs in zuid-Californië twee dagen lang uitbundig Mehregan, het Iraans/Perzisch herfstfestival. Het is in de stad Irvine uitgegroeid tot een van de officiële feesten.

Het fascinerende van dit festival is dat het een creatie is als gevolg van migratie. Mehregan is een feest uit de oude geschiedenis van Perzië en wordt in de moderne Iran helemaal niet gevierd. Het feest schept, samen met andere Iraanse ceremonies, een 'klein Iran' in Californië en dat geeft Iraniërs een gevoel van thuis. Daarnaast bevordert het festival de aansluiting met Amerika. Mehregan is als herfstfeest vergelijkbaar met Thanksgiving en is daarmee herkenbaar voor het Amerikaanse publiek. En omdat het een feest is uit het pre-islamitische Iran neemt het afstand van de hedendaagse islamitische republiek Iran.

Het feit dat Iraniërs in Amerika Mehregan vieren, zegt iets over hen, maar het zegt vooral iets over Amerika. Amerika is het land van migratie; het waardeert migratie en ziet dat als bron van vitaliteit.

Dat is niet altijd zo geweest. In het begin van de vorige eeuw was de assimilatiegedachte dominant in de Amerikaanse samenleving, maar dit idee heeft langzaam plaatsgemaakt voor ruimte voor verschillen en een veelvormige opvatting van de nationale identiteit. De verklaring van die verschuiving is voor het Nederlandse integratiedebat interessant. Immers, hier voert momenteel de wens van assimilatie de boventoon.

In Amerika kwamen er in de loop van de vorige eeuw steeds meer hogeropgeleide migranten. Sommigen zaten meteen boven aan de maatschappelijke ladder. Succes was mogelijk zonder aanpassing en dat was essentieel voor de erkenning van verschillen. Ook de de burgerrechten groeperingen, zoals die van Afro-Amerikanen, zijn van groot belang geweest. Culturele groepen hebben zo hun plek kunnen opeisen binnen de nationale Amerikaanse identiteit.

Migratie en verplaatsing ('go west') zijn in Amerika de basis van het nationale bewustzijn, maar tegelijkertijd is er een sterk besef dat het droomland van gelijke kansen beschermd moet worden door sterke grenzen. Migranten zijn welkom vanwege hun bijdrage aan het 'beloofde land', maar de nationale grens wordt streng bewaakt tegen de negatieve kanten van migratie -juist om het beloofde land te kunnen blijven. Deze ambivalentie levert ruimte op voor diversiteit. Migratie is daardoor niet strijdig met nationalisme maar een voorwaarde ervoor.

Maar de interessantste factor is dat de Amerikaanse identiteit niet gebaseerd is op culturele kenmerken maar op idealistische termen, zoals democratie en vrijheid. Daardoor kan de Amerikaanse identiteit een paraplu zijn waaronder diverse culturen een plaats kunnen hebben. Anders gezegd: de Amerikaanse identiteit is cultureel 'dun' en laat op die manier ruimte voor een diversiteit aan 'dikke' culturen. Diversiteit aan culturen en de Amerikaanse identiteit sluiten elkaar dus niet uit. Sterker, het hebben van een 'dikke' culturele eigenheid is een belangrijke voorwaarde om Amerikaan te kunnen zijn. Dat verklaart ook de constructie van Mehregan-feest. Iraniërs creëren een eigen culturele achtergrond en zoeken van daaruit aansluiting met de Amerikaanse omgeving. Ze worden Amerikaans op z'n Iraans: ze worden Iraans-Amerikaans, de zogenaamde hyphenated (door een koppelteken verbonden) identiteit. Die ruimte voor culturele eigenheid in Amerika zorgt ervoor dat migranten zich daar beter thuis voelen.

In Nederland is in de integratiediscussie nauwelijks ruimte voor het koppelteken. Men spreekt van de allochtoon, de Marokkaan of de islam zonder enige nuance, met het impliciete of expliciete oordeel dat die verschillen opgeheven moeten worden ten behoeve van integratie. Culturele diversiteit en nationale eenheid kunnen alleen gecombineerd worden wanneer de Nederlandse identiteit 'dunner' wordt. Dan kan het ook de diversiteit van de nieuwe Nederlanders omvatten en kunnen zij zich thuis voelen. Nederland kan van Amerika leren zonder Amerika te hoeven worden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden