Nationale Ballet geeft bezielde vertolking van Van Manen

Amsterdam, Muziektheater, vanavond.

'Napels zien en dan sterven', zegt men. Na dit unieke programma, dat alleen al danshistorische waarde heeft door de samenstelling ervan, zou je geneigd zijn te zeggen 'Van Manen zien en dan sterven'. Vooral 'Adagio Hammerklavier' (1973) en 'Corps' (1985) zijn (en blijven) van een ongekende schoonheid. Deze twee balletten getuigen tevens van een grote emotionele diepgang, en die combinatie maakt dat ze behoren tot de fijnste choreografieen van deze eeuw.

Met het groepsstuk 'Situation', het duet 'Twilight' en bovengenoemde balletten wordt in dit programma de historische lijn in Van Manens carriere gevolgd. Tevens worden de verschillende facetten van deze choreograaf belicht. 'Situation' - in 1970 zijn afscheidsstuk bij het NDT - is een rake typering van de buitensporige machtsrelaties die tussen mensen (man-vrouw, manman en vrouw-vrouw) kunnen ontstaan, als ze elkaar dicht op de huid zitten. Dat laatste is letterlijk verbeeld in het decor (van J. P. Vroom), een klinische omgeving van 6 bij 8 meter waarin het treffen tussen de vijf paren plaatsvindt.

Gezet op geluiden die varieren van doortrekkende wc's tot geweersalvo's, zetten de dansers hun relationele (vaak agressief geladen) statement neer, waarbij in deze vertolking vooral de laatste twee paren in de herinnering zullen blijven: een pesterig uitdagend duet tussen vrouwen (Coleen Davis en Jeannette den Blijker) en tussen Jeanette Vondersaar en Clint Farha. Nog sterker dan bij 'Situation' speelt bij 'Twilight' (1972) de herinnering aan de oorspronkelijke uitvoering mee. Van Manen maakte het duet voor Alexandra Radius en Han Ebbelaar, die toen net naar Het Nationale Ballet waren overgestapt. Een dans voor een vrouw op pumps was toen een noviteit, nu natuurlijk niet meer. Maar daaraan ontleent het stuk zijn bijzondere waarde ook niet. Wel aan de heldere, sterk opgebouwde choreografie, die gezet is op het uitermate droge, maar swingende 'The perilous night for prepared piano' (John Cage, 1944). Het decor van J. P.Vroom is net zo zakelijk, anti-romantisch als de muziek: een achterdoek waarop een industriele omgeving is afgebeeld. Die vondst werkt nog steeds.

Nathalie Caris en Wim Broeckx hadden de eer en de moeilijke taak om een gelijkwaardige interpretatie neer te zetten, en dat is hen glansrijk gelukt. Caris' exacte academische lijnen en volmaakte technische beheersing maken haar geknipt voor deze 'Radius'-rol, helemaal, als ze de pumps heeft afgeworpen. Broeckx overtrof zichzelf. Behalve technisch perfect was zijn uitvoering ook uitermate dynamisch, spannend. Samen vormen ze een paar dat in nauwe samenhang het beeld schetst van een strijdbare relatie, een vertolking die de oerversie alle eer aandoet.

Meesterstuk

In 'Adagio Hammerklavier' (1973), het meesterstuk van Van Manen, werden de paren nu achtereenvolgens gevormd door Rachel Beaujean en Robert Bell, Valerie Valentine en Jahn Johansen, Coleen Davis en Alexis Manuel. Ten opzichte van de oorspronkelijke 'gouden cast' heeft deze vertolking in de eerste twee duetten in de karakter-typering wat aan scherpte verloren. Ze vormen nu een fraaie opmaat tot het derde duet, dat de kern en het hoogtepunt vormt. Daarin wordt het begrip adagio uit Beethovens Adagio uit de 'Sonate voor Hammerklavier' (waarop het ballet is gezet), uitgelicht en tevens metafoor voor de ultieme liefdesdaad.

Waar Radius in haar benadering tamelijk sec bleef, kleurt Coleen Davis haar rol veel emotioneler in. Haar vrouwelijke tederheid is ontroerend, haar lyriek meeslepend, terwijl haar partner Manuel door zijn milde kracht het evenwicht bewaart. Dit is Davis op haar best, evenals in het slotstuk 'Corps', dat naar Alban Bergs vioolconcert uit 1935 gaat over de pijn van afscheid en dood. Met Rachel Beaujean, Anna Seidl en Coleen Davis als de vrouwelijke solisten, die tegenover een machteloos en woedend corps van mannen staan, wordt achtereenvolgens de prille jeugd, de strijd tegen de dood en tot slot de aanvaarding daarvan gedanst.

Zoals de vioolsoliste Vera Beths (hier in samenwerking met het Nederlands Balletorkest onder leiding van Roelof van Driesten) de gevoelige snaren van haar antieke Stradivarius bespeelt, zo beroert Davis in haar slotduet met Alan Land de harten van het publiek. Deze uitermate bezielde uitvoering is het grootste eerbetoon dat de maker gebracht kan worden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden