Nathalie Caris neemt afscheid. Oma Ballerina zal de warmte missen.

Het afscheid valt zwaar. „Dans is mijn leven, het zit hier,” zegt Nathalie Caris en wijst op haar hart. De Canadese ballerina neemt in het programma 'Ballet Now' na 24 jaar afscheid van Het Nationale Ballet (HNB), het gezelschap waar ze drie artistieke leiders meemaakte en aan den lijve de veranderingen in de Nederlandse balletwereld ondervond.

Haar ranke klassieke verschijning bleef al die tijd dezelfde, het zijn alleen haar grijzende haren die verraden dat ze geen twintig meer is. „Oma Ballerina noem ik mezelf.” Geëmotioneerd vervolgt ze: „Als ik het dansen in één begrip moet vangen, komt als eerste het woord 'warmte' bij me op. Die warmte zal ik missen.”

Dansen zit in de genen, voor welk ander vak ga je al vanaf je negende jaar naar school? „Een danser is daarom vergroeid met zijn métier. Maar als je als danseres moet vechten tegen je eigen lichaam, is het afgelopen”, stelt Caris. De geboorte van haar tweede dochter, Amélie, was daarin de cesuur.

„Gezien mijn leeftijd wist ik dat ik daarna nooit meer goed in vorm zou komen, dan volgt onherroepelijk het afscheid. Ik heb een mooie carrière gehad, dan moet je niet stoppen als je echt niet meer kunt. Dan wordt het gênant. Bovendien zijn er zoveel mooie dansers in het gezelschap, je moet niet schromen je plaats af te staan.”

Nathalie Caris (Ottawa Canada, 1963) kwam na haar opleiding aan de National Ballet School in Toronto in 1981 bij HNB terecht waar ze in 1987 werd bevorderd tot tweede solist, in 1991 tot eerste. In 1992 nam ze de Alexandra Radiusprijs in ontvangst vanwege haar 'lyrische, vloeiende lijnen, pittige karakter, adembenemende arabesken en prachtige voeten', aldus het juryrapport. Ze danste alle grote klassieke rollen, zoals 'Giselle', Odette/Odile uit 'Zwanenmeer' en Eagling/Van Schaiks 'Notenkraker en Muizenkoning', waarin haar vertolking van het meisje Clara maatgevend zou worden.

Ze werd vooral als puur klassieke danseres gezien, tot balletmeester Reuven Voremberg haar het dansstuk 'Artifact' van dansvernieuwer William Forsythe 'in praatte'. Caris: „Iedereen dacht: 'die Nathalie, zo klein en zo klassiek en dan een Forsythe-ballet?' Maar ik vond het fantastisch. Soms heb je één kans nodig om te bewijzen dat je het kunt. Sindsdien was ik niet meer louter 'die Giselle'; zo heb ik uiteindelijk in veel Hans van Manen-balletten gedanst. Ik kreeg bij HNB steeds de kans mezelf voor nieuwe uitdagingen te stellen. Daarom heb ik nooit serieus overwogen naar een ander gezelschap uit te kijken. Nooit gedacht: het gras is groener aan de andere kant. Mijn gras wás al heel groen.”

„Het klinkt als een happy story, maar natuurlijk heb ik ook momenten van frustratie gekend. Ik kon mezelf bijvoorbeeld nooit op film terugzien, ziek werd ik ervan. Elke danser is gefrustreerd. Het moet altijd beter: langere benen, een leuker hoofd. Ik was bovendien een heel zenuwachtige danseres, de knoop die zich bij elke première in mijn maag nestelde zal ik absoluut niet missen. De fysieke pijn die met dansen gepaard gaat, ook niet. Op toneel voel je die pijn vreemd genoeg nooit; optreden is de grootste painkiller. Wat ik absoluut haatte was het naaien van mijn spitzen, ik heb er in mijn carrière duizenden door mijn vingers laten glijden. Een reeks 'Zwanenmeer' kost je zo zestig paar.”

Met haar vertrek wordt definitief het einde van een tijdperk HNB ingeluid. Binnen het rijtje grote namen als Valerie Valentine, Coleen Davis en Jane Lord, danste Caris nog onder artistiek leider Rudi van Dantzig voordat HNB vanuit de Amsterdamse Stadsschouwburg in Het Muziektheater zijn thuishonk vond. Na Van Dantzig maakte Caris nog twee artistieke leiders mee, Wayne Eagling en de twee jaar geleden aangestelde Ted Brandsen. Drie heel verschillende signaturen in een gezelschap dat in 24 jaar in rap tempo veranderde. Caris blikt terug: „Rudi van Dantzig stond voor 'het familiegevoel', wat echter niets afdeed aan het feit dat er keihard moest worden gewerkt. Maar dat gebeurde in zo'n vertrouwde en inspirerende omgeving dat je vanzelf naar hoge toppen werd getild. De overstap van de Schouwburg naar het grootschalige Muziektheater ervoer Van Dantzig als onprettig. De 'familie HNB' werd opeens een heus bedrijf.”

Toen Wayne Eagling in 1991 het leiderschap overnam, vond Caris in deze voormalige solist van The Royal Ballet een waardevolle 'sparringpartner'. „Eagling pushte me om minder voorzichtig te zijn, risico's te nemen. Ik was dan ook geschokt toen hij door zogenaamd 'disfunctioneren' het veld moest ruimen. Het gezelschap had inmiddels tachtig dansers in dienst en geen enkele directeur kan het iedereen naar de zin maken. Er ontstonden Dynasty-achtige taferelen, gekonkel en gedoe, mede door de media waarin alles tot buiten proporties werd opgeblazen. Ik zeg niet dat Wayne perfect was, maar zo'n einde verdiende hij niet.”

Na het vertrek van Eagling in 2003 is ex-HNB-danser Ted Brandsen als artistiek directeur aangesteld. Caris: „Een echte gentleman die naar je luistert en voor iedereen respect heeft. Maar nogmaals, het is onmogelijk iedereen tevreden te houden.”

Caris hamert daarop omdat ze een mentaliteit bespeurt die haaks staat op de instelling waarmee zij haar carrière bij HNB begon. „Het duurde jaren voordat ik de kantine binnen durfde te lopen, laat staan de directiekamer. Het kwam niet bij me op om Rudi of Wayne eens haarfijn uit te leggen hoe het volgens mij zat. Dansers zijn de afgelopen twintig jaar erg veranderd. Dat heeft met het tijdsbeeld te maken. Ik zie het aan mijn vijfjarige dochter Julia die dingen durft te zeggen waar ik steil van achterover sla. Dansers uiten tegenwoordig veel meer wat ze denken en wat ze willen. Omdat een danscarrière zo kort is, zit iedereen op de wip om zo snel mogelijk het onderste uit de kan te halen. Dat is prima, maar het brengt ook discussie en onvrede met zich mee.”

Na haar afscheidsprogramma 'Ballet Now' verlaat Caris de balletwereld niet. Ze heeft plannen om les te geven en gaat op termijn solisten bij HNB coachen. Maar vooralsnog even niets. „Ik zal afstand moeten nemen. Er moet een moment komen dat ik in de spiegel kijk en denk: ik ben geen danseres meer.” De twee maanden Canada waarin ze de boerderij van haar ouders gaat bezoeken, zullen helpen: „Als ik daar lui op de bank hang, zeggen mijn ouders heel nuchter: 'hé 'lady ballet', kom eens in de keuken helpen!”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden