Naoorlogse woonwijken niet meer van deze tijd

De Wielewaalflat in Groningen, die werd gebouwd tussen 1955 en 1957. Beeld Wikimedia/Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

Veel woonwijken die na de Tweede Wereldoorlog gebouwd zijn, zijn niet meer bij de tijd. Ze zijn grotendeels gebouwd voor doorsneegezinnen: vader, moeder, twee kinderen. Maar tegenwoordig bestaat de Nederlandse bevolking voor bijna 40 procent uit eenpersoonshuishoudens. Ook op het toenemend aantal ouderen zijn deze wijken niet berekend.

Dat zegt Floris Alkemade, als Rijksbouwmeester de belangrijkste adviseur van de regering op het gebied van architectuur en stedenbouw. Bijna driekwart van de Nederlandse woningen staat in zulke wijken. Die moeten grondig aangepakt worden om er weer een goede leefomgeving van te maken, ook voor ouderen en andere kwetsbare groepen. Alkemade schrijft later deze maand een prijsvraag uit voor ontwerpen die 'toekomstbestendige' wijken moeten opleveren.

Van ouderen wordt verwacht dat ze steeds langer zelfstandig blijven wonen, betoogt Alkemade. Maar dat kan alleen als ook wie slecht ter been is in de buurt boodschappen kan doen en een huisarts op loopafstand heeft. "Alleen al een iets te hoge stoeprand kan voor ouderen een barrière zijn om naar buiten te gaan."

Zorg in woonwijk

Maar het gaat Alkemade lang niet alleen om zaken als stoepranden of trapliften. In de wijken die hij op het oog heeft, zijn sociale netwerken - via de kerk, via buren, via verenigingen - vaak weggevallen en dat werkt vereenzaming in de hand. Verschillende bevolkingsgroepen leven er langs elkaar heen. "Dit soort wijken heeft dus baat bij een nieuw soort buitenruimte waar mensen elkaar weer kunnen ontmoeten, bijvoorbeeld in woningen rond hofjes."

Of het nu om wijken vol jarenvijftigportiekflats gaat, om bloemkoolwijken uit de jaren zeventig of vinexwijken uit de jaren negentig, alle zijn zij 'monofunctioneel', zegt Alkemade. Ze zijn alleen geschikt als woonwijk. Maar in de toekomst moet minstens ook zorg er een plaats krijgen. Juist die behoefte aan zorg kan een hefboom voor verbeteringen zijn, hoopt Alkemade. Daarnaast moeten ook combinaties van wonen en werken mogelijk worden in deze wijken.

Vervreemding

Eén recept is er niet. Sommige wijken zijn zo ruim opgezet dat er 'wezenloze tussenruimtes zijn ontstaan die afstand en vervreemding scheppen', zegt Alkemade. Zo'n wijk gaat erop vooruit als ze dichter bebouwd wordt. Elders moet misschien juist nieuwe pleinen worden aangelegd of kan het helpen een blok te slopen om delen van de wijk met elkaar te verbinden.

Het karakter van zulke wijken zal veranderen, tot verdriet van stedenbouwkundigen die hechten aan architectonische geschiedenis. Maar, zegt Alkemade, kijk naar de historische binnensteden. "Die zijn van generatie op generatie aangepast en juist daardoor zijn ze interessant en prettig om in te leven." In de prijsvraag worden wijken in Almere, Groningen, Rotterdam en Sittard-Geleen als proefgebieden aangepakt. De ingediende ontwerpen moeten ontwikkelingen ook elders in het land stimuleren.

Over dertig jaar opnieuw verouderd?

Wees zuinig op de naoorlogse wijken. Ga niet slopen en bouwen om te ontdekken dat ze over dertig jaar opnieuw verouderd zijn. Dat pleidooi stelt stedenbouwkundige Wouter Veldhuis tegenover de inzichten van de Rijksbouwmeester. Hij schreef mee aan het onlangs verschenen boek 'Nieuw-West, parkstad of stadswijk'. Het Amsterdamse Nieuw-West is zo'n naoorlogse wijk.

Juist ingrepen die wijken als Nieuw-West moesten verbeteren, pakken soms slecht uit voor ouderen. "Ziekenhuizen en verzorgingshuizen staan vaak in dit soort wijken", zegt Veldhuis. "Maar vooral die verzorgingshuizen worden vaak gesloopt, om plaats te maken voor woningen. En dan verdwijnen dus ook de biljartzaal en de koffiekamer."

Veel groen in naoorlogse wijken heeft z'n functie verloren, vindt ook Veldhuis. "Kijk of je het een nieuwe functie kunt geven. De gemeente verwaarloost vaak het groen. Geef je het in gebruik van bewoners als moestuintje, dan wordt ook dat weer een ontmoetingsplek."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden