Nagelaten oeuvre van een bevlogen uitgever Rob van Gennep 1937 - 1994

Uitgever en boekhandelaar Rob van Gennep, woensdagavond in Amsterdam overleden aan een onomkeerbare spierziekte, had weinig van een radikalinski, ondanks zijn baard (die het midden hield tussen Lenins sikje en Castro's handelsmerk) en ondanks een nacht cel om het vrije woord.

Nu had hij niet echt iets speciaals met de antimilitaristische actiegroep Onkruit, waarvan hij het verboden krantje vol 'staatsgeheimen' verkocht. “We zijn God zij dank altijd autonoom geweest, al gaven we boeken uit van maosten en trotzkisten, of over de CPN”, zei hij op het 'Kongres over het linkse boek' in 1984. Maar niemand moest proberen schrijvers en lezers in hun bewegingsvrijheid te beperken.

Dat gold ook voor de zich feministisch noemende verkoopster in de door Van Gennep opgerichte boekhandel aan de Amsterdamse Nes, die een lezer (een klant van mannelijke kunne) weigerde te helpen. Een 'solidariteitsstaking' van het vrouwelijke personeel bracht in 1976 's lands breedst gesorteerde linkse boekhandel nog net niet om zeep. Dat recht was in '85 voorbehouden aan de aan stammentwisten bezwijkende kraakbeweging en aanpalende landencomites. Bovendien nam de belangstelling voor 'het linkse boek' af. Het 'ik-tijdperk' brak aan, de baby-boomers settelden zich na '1968'. De overheid mepte de opstandige jeugd met haar Mobiele Eenheid steeds gemakkelijker van de straat, de disco in. De zusjes en broertjes van de Maagdenhuis-generatie konden, door gewelddadigheid van enkelen, op aanzienlijk minder sympathie van het 'klootjesvolk' rekenen dan er in de nadagen van het progressieve kabinet-Den Uyl bestond voor buitenparlementaire acties. Met de demonstraties tegen de plaatsing van kernraketten was de 'tegenbeweging' misschien ook wel te beschaafd geworden, want wie was er niet tegen in die dagen? De weinige actiegroepen die overleefden (Milieudefensie, de Anti Apartheids Beweging) schroomden niet juristen en zelfs politieagenten in te schakelen voor het goede doel en streden effectiever per computer dan met een straatklinker.

Met de sluiting van boekhandel Van Gennep raakten de left-watchers (van de Binnenlandse Veiligheids Dienst tot het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis) een onuitputtelijke vindplaats van oproerkraaierij kwijt. Rob van Gennep weigerde te buigen voor conjunctuurgevoelige golfbewegingen als de teloorgang van links, maar wilde evenmin zijn winkel ombouwen tot een trendy inloopzaak. Hij stortte zich - heus niet vies van zaken doen - liever in zijn 'Modern antikwariaat' om de hoek van het Spui, de financieringsbron voor de uitgeverij. Hij maakte niet alleen deze winkel tot de ramsjzaak van Nederland, ook voor onder meer De Bijenkorf en De Verbeelding sleepte hij uit de Verenigde Staten de mooiste kunst- en fotoboeken weg.

Het eigen fonds van Van Gennep bleef tot op de dag van vandaag overeind. In 1969 was de naamgever van de uitgeverij met collega-directeur Jaap Jansen het bedrijf begonnen, gesteund door Johan Polak, bij wie zij zich in het boekenvak hadden bekwaamd. Polak en Van Gennep hadden in 1962 een aanvankelijk literaire uitgeverij opgericht, maar Van Gennep vond het te frustrerend om de winst uit de verkoop van het 'Dagboek van Che Guevara' te blijven steken in helaas onverkoopbare produkten als de verzamelde gedichten van Boutens.

Beider achternamen zouden met elkaar verbonden blijven in de naam van die uitgeverij (Athenaeum Polak en Van Gennep, inmiddels een imprint van Querido). Van Gennep, die zijns weegs was gegaan en dus ook hun gezamenlijke Athenaeum-boekhandel aan het Spui had verlaten, hield voortaan in eigen huis zijn ideaal hoog: boeken maken die “mensen op nieuwe gedachten brengen”, zoals hij het placht te omschrijven. Met Meulenhoff en De Bezige Bij gaf hij de 'Kritiese Biblioteek' uit. Toen zij er geen brood meer in zagen, ging Van Gennep alleen door. Vele onderwijzers en pedagogen groeiden op met Helge Bonsets 'Nooit met je rug naar de klas' en met Co van Calcar; studenten kochten en masse Fanons 'De verworpenen der aarde', 'Black Power' van Stokeley Carmichael, Che Guevara's geschriften. Van Gennep distribueerde het 'Appel' van het 'bestel doorbrekende' D'66 en daarna '10 over Rood' van Nieuw Links in de PvdA. Bestsellers waren zeldzaam, maar 'De schaamte voorbij' van Anja Meulenbelt was er een en ook door Gunter Wallraffs undercoverreportages hield hij het hoofd boven water, evenals door de cartoons van Peter van Straaten. Tot vandaag de dag publiceert de uitgeverij over het socialisme, het falen van het Schengen-akkoord, of de vernietiging van het milieu.

Maar naast een uitgelezen jazz-sectie werd een mooie belletriereeks het hart van het fonds. Rob van Gennep heeft Gyorgy Konrad in het westen bekendgemaakt (en werd diens literair agent over de wereld). Hij was de ontdekker van Elias Canetti, publiceerde (toen nog dissidente) Oostduitse schrijvers als Christa Wolf ('Kassandra'), durfde het aan om Eduardo Galeano's complexe trilogie over Latijns-Amerika uit te brengen, oefende pressie uit om vriend Breyten Breytenbach uit de gevangenis te krijgen. Deals sloot hij - lastig, geestdriftig - op zijn kamer boven de zaak, of in de achtertuin, thuis, waar hij met zijn vrouw, de cineaste Hedda van Gennep, een logeerbed voor de hooggeachte auteurs stand-by had.

Het collectief van medewerk(st)ers bij de uitgeverij doet 'Van Gennep' voortleven. Met zijn dood door de ziekte ALS (Amyostrofe Laterale Sclerose) komt er aan het werkzame leven van een idealistische zakenman een einde. Rob van Gennep, wordt dinsdag op Zorgvlied in Amsterdam begraven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden