Nachtopvang? Dan nog liever de garage

Afgewezen asielzoekers leggen zich niet neer bij ontruiming

Nee, het is zeker niet wenselijk dat die afgewezen asielzoekers in die leegstaande Amsterdamse parkeergarage bivakkeren, schreef staatssecretaris Fred Teeven aan de Tweede Kamer. Ze hebben geen verblijfsvergunning gekregen, ze hebben geen recht op opvang, en ze moeten aan hun terugkeer werken, stelde de bewindsman. Dat was op 11 maart vorig jaar. Precies een jaar later, op 11 maart aanstaande, wordt de parkeergarage in Amsterdam-Zuidoost ontruimd, werd eergisteren aangekondigd. Maar daar leggen de asielzoekers uit de Vluchtgarage zich niet zomaar bij neer.

De Vluchtgarage, hoe zat dat ook alweer?

Ruim twee jaar geleden verenigde een groep afgewezen asielzoekers zich: ze waren na hun afwijzing op straat beland. De groep - ze noemden zich 'Wij zijn hier' - vond eerst onderdak onder een tentzeil in de tuin van de Amsterdamse diaconie. Later kraakten ze een kerk in Amsterdam-West, die ze de Vluchtkerk doopten.

De groep heeft sindsdien flinke omzwervingen door de hoofdstad gemaakt, in een leegstaand kantoor, een flatgebouw, een school, een gevangenis. In december 2013 viel de groep in tweeën uiteen: een deel vestigde zich in de Vluchtflat, een ander deel kraakte een leegstaande parkeergarage in Amsterdam-Zuidoost: de Vluchtgarage.

Zo'n 120 mannen wonen daar sindsdien. De omstandigheden zijn er belabberd. Mensonwaardig zelfs, oordeelde het College voor de Rechten van de Mens afgelopen zomer.

Maar waarom keren die afgewezen asielzoekers eigenlijk niet terug naar hun land van herkomst?

Dat heeft verschillende oorzaken. Omdat ze niet kúnnen terugkeren of zeggen niet te kunnen: hun identiteit kan bijvoorbeeld niet worden vastgesteld waardoor ze geen reispapieren kunnen krijgen om terug te keren.

Of omdat ze niet willen terugkeren: anders dan de IND stellen ze dat ze in hun herkomstland (Somalië, bijvoorbeeld) gevaar lopen. En niet zelden hopen de afgewezen asielzoekers alsnog een verblijfsvergunning te kunnen bemachtigen. Dat is soms tegen beter weten in, maar niet altijd: in de loop van de tijd kreeg ongeveer tien procent van hen alsnog een verblijfsvergunning.

Het is trouwens niet zo dat er helemaal niemand uit de Amsterdamse groep afgewezen asielzoekers is teruggekeerd, maar veel zijn het er zeker niet.

De asielzoekers uit de Vluchtgarage stappen naar de rechter om de ontruiming tegen te houden. Waarom eigenlijk? Amsterdam biedt toch sinds een tijdje nachtopvang voor afgewezen asielzoekers?

Dat klopt. Die nachtopvang, de bed-bad-broodregeling genoemd, kwam mede voort uit de veelbesproken uitspraak van het Europees Comité voor Sociale Rechten van de Raad van Europa. Dat ECSR oordeelde in november dat de overheid niemand in Nederland, óók uitgeprocedeerde asielzoekers niet, basisbehoeften als bed, bad en brood mag onthouden.

Dat doen we ook niet, zegt staatssecretaris Teeven, want wie meewerkt aan terugkeer kan opvang krijgen. Maar met die houding, zei het ECSR, gebruikt de Nederlandse overheid mensenrechten als instrument in het vreemdelingenbeleid - en dat is verkeerd.

Teeven wil vooralsnog geen gevolg geven aan de ECSR-uitspraak. Hij wil wachten tot de Europese ministers van buitenlandse zaken een standpunt over de uitspraak hebben ingenomen. Dat gaat waarschijnlijk eind maart gebeuren. Daarna volgt een reactie van het kabinet.

Ook al moet Teeven niets van de ECSR-uitspraak hebben, in het geval van de Vluchtgarage komt de uitspraak hem toch van pas: want dankzij de uitspraak is er nachtopvang beschikbaar waar de Vluchtgarage-bewoners straks terecht kunnen.

Inmiddels hebben verschillende rechters onder verwijzing naar de uitspraak van het ECSR al geoordeeld dat de overheid bed, bad en brood moet aanbieden. Maar de manier waarop dat in Amsterdam gebeurt, is volgens de Vluchtgarage-bewoners niet voldoende.

"Vluchtelingen alleen voor de nacht onderkomen bieden en dan overdag op straat laten zwerven in de kou en de regen, zonder geld om naar de wc te gaan, is inhumaan en schandelijk", reageerde Vluchtgarage-woordvoerster Marjan Sax gisteren. Volgens haar blijven de asielzoekers liever in de parkeergarage, omdat de nachtopvang "niets oplost".

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden