Nacht van de Nacht maakt van het duister een belevenis.

Wie de natuur alleen in daglicht kent loopt iets mis, vinden stichting Natuur en Milieu en de twaalf provinciale milieufederaties. Daarom organiseren zij vanavond de Nacht van de Nacht, een evenement dat Nederlanders duidelijk moet maken dat donkere nachten mooi zijn.

Heimelijk hopen de organisatoren dat overheden en bedrijven ’s nachts vaker nalaten de lichtknop om te zetten. Beter voor mens en dier, vinden ze. Toch zullen deelnemers niet met terminologie of politiek worden lastiggevallen. Alle activiteiten zijn erop gericht om van het donker een belevenis te maken.

’Mam, het is Voldemort’, prevelt een van de kinderen ontzet

Want nachtelijke natuur heeft marktwaarde, ontdekten Vereniging Natuurmonumenten en Staatbosbeheer een jaar of vijf geleden al.

Op een groeiend aantal locaties in Nederland volgen wekelijks groepen geïnteresseerden hun gids na zonsondergang de natuurgebieden in om kennis te maken met de natuur op een manier die overdag niet mogelijk is. Er zijn kaarsjeswandelingen, belevingstochten, nachtdierenexcursies, winterwandelingen en vollemaanswandelingen. En de lijst groeit.

Het idee achter de natuurwandelingen nieuwe stijl is dat gewone excursies voor deelnemers te rationeel zijn: je gaat het bos in met een gids die vertelt wat welke vogels doen en hoe de fauna erbij staat. Dat veronderstelt dat je al op voorhand geïnteresseerd bent in bomen of vogels.

De op nieuwe leest geschoeide excursies bieden één en al beleving, waarna de interesse voor feitenkennis vanzelf moet volgen. Het vlaggenschip van de nachtelijke belevenistochten is de wandeling met de Nachtwachter – een fictief personage, gespeeld door de boswachter. Die geeft opdrachten in plaats van uitleg.

Henny Ebben, vrijwilligster bij Staatsbosbeheer, is Nachtwachter van landgoed Elswout bij Haarlem. Op dinsdagavond, kwart over zeven, haast ze zich na haar dagbaan naar de boswachterswoning bij de toegangspoort van Elswout. Een kwartier later begint een nachtwandeling met meer dan twintig kinderen en een tiental ouders.

In het halletje schiet Henny in een donker gewaad met kap, en schminkt ze haar gezicht zwart. Ze is nu de Nachtwachter, geen Henny meer. Vragen stellen mag daarom niet – een mysterieus wezen van de nacht laat zich niet interviewen.

De rol werkt. Als de nachtelijke gids vanuit het donker voor de groep wachtende en joelende kinderen opdoemt, vallen de deelnemers acuut stil. Ze zegt nog: ,,Ik ben de nachtwachter, jullie gids in het donker. De nacht is mooi en niet iets om bang voor te zijn’’.

Maar een van de kinderen heeft de nachtwachter al ontmaskerd. ,,Mam, het is Voldemort’’ (de kwaadaardige tovenaar uit ’Harry Potter’, red.), prevelt hij ontzet, terwijl hij achter zijn moeder wegduikt. De groep lijkt, slechts bijgelicht door de olielamp van de Nachtwachter, een groep grimmige schimmen.

Op instructie van de Nachtwachter leren de kinderen in het donker een boom herkennen door aan de bast en de omvang te voelen. Ze zoeken naar kleine dieren tussen de bladeren; liggen op hun rug naar de sterren te kijken en luisteren met gesloten ogen naar de geluiden in de nacht.

Het mooiste geluid mogen ze nadoen. Vanavond levert dat weinig verrassingen op. Het waait zo hard dat je weinig meer dan wind hoort. Kleine Karst, een van de jongste deelnemers, wil het geluid van een vogel nadoen, maar zijn frêle geluid kan niet opboksen tegen het geloei van de anderen.

De opdrachten draaien allemaal om de zintuigen, vertelt Henny na afloop. ,,Omdat je minder ziet, hoor, voel en ruik je meer. De beleving wordt intens.’’ Op de volwassenen – toch eigenlijk de garnering bij deze tocht – heeft dat merkbaar zijn invloed. Zeggen de kinderen na afloop standaard dat het ’leuk’ was, hun begeleiders grijpen naar sterkere superlatieven. Het was ’rustgevend’, ’inspirerend’ en ’verrijkend’

,,Veel deelnemers van nachtelijke wandelingen reageren zo’’, zegt Joke Bijl van Staatsbosbeheer. ,,De stilte, de afwezigheid van licht, drukte en andere mensen, en de intense zintuiglijke beleving zijn nieuw voor ze. Dat komt omdat mensen eigenlijk heel weinig van de nacht beleven. Vaak zijn ze binnenshuis en steden zijn zo goed verlicht dat het buiten zelden helemaal donker is.’’

Voor Gijs Kuneman, van Stichting Natuur en Milieu, zijn de nachtelijke excursies een natuurlijke tegenhanger voor de toegenomen verstedelijking en drukte overdag. De groei in excursies houdt in ieder geval gelijke tred met verstedelijking. Het duister is volgens Kuneman niet alleen mooi, het is ook nog eens gezond voor mens en dier.

,,Stressbronnen zijn afwezig, waardoor je rustig wordt en beter slaapt.’’ Een fantastisch marketingconcept, vindt Kuneman. ,,In het verleden gebruikten we de termen ’rust en ruimte’ om de beleving van de natuur te schetsen. Let op: over vijf jaar is dat ’stilte en duister’.’’

Op tal van plaatsen gaat vanavond het licht uit

Vanavond is het de Nacht van de Nacht, een door stichting Natuur en Milieu en de twaalf provinciale Milieufederaties georganiseerd festival om de schoonheid van de nacht te vieren. De aftrap is om zeven uur ’s avonds op Stadslandgoed de Kemphaan in Almere. Daar zijn optredens van Daniël Lohues van Skik en Jetty Mathurin. Ook worden er belevenistochten door het bos gehouden, zijn er workshops nachtfotografie en theatervoorstellingen. Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten en de milieufederaties doen een duit in het zakje door activiteiten te organiseren in natuurgebieden door het hele land. Zo zijn er avondwandelingen in onder andere Duurswold in Groningen, Elswout bij Haarlem, de Weerribben en de Sallandse Heuvelrug. Op het drieprovinciënpunt in Bakkeveen wordt flink uitgepakt met optredens, debatten en wandeltochten. Drenthe, Friesland en Groningen zijn de donkerste provincies van Nederland, en dat verdient een feestje, vinden de Noorderlingen. Ook veel gemeenten en bedrijven doen mee aan de Nacht van de Nacht. Zo gaat in Groningen de verlichting van de Martinitoren en de A-kerk uit. Ook zal de Gasunie de verlichting van het kantoorgebouw doven. In de gemeente Apeldoorn gaat in de wijk Woudhuis de openbare verlichting korte tijd uit. Zutphen doet hetzelfde in enkele straten. Hengelo dooft het licht van de stadhuistoren en de neonverlichting bij het stadskantoor. Bij de Oostvaardersplassen gaat de kassenverlichting uit. De provincie Noord-Brabant doet de lichten uit op het provinciehuis. In Zeeland doven lichtbronnen als de Toren Lange Jan en een skybeamer van café Brooklyn in Middelburg. De gemeente Hulst dooft de verlichting van zijn stadswallen. De organisatie van de Nacht van de Nacht wil met het festival benadrukken hoe mooi de nacht is, en daarmee tegelijk zogeheten lichtvervuiling aan de kaak stellen. Licht geeft stress voor mens en dier, vindt stichting Natuur en Milieu. Juist in Nederland reden tot zorg, want de lage landen horen bij de meest verlichte van de wereld. Phillips en Nuon trokken de beurs voor het evenement. Minder licht, dat past bij spaarlampen en energiezuiniger leven, vinden ze. Een volledig programma van de Nacht van de Nacht staat op www.laathetdonkerdonker.nl . Wie na vanavond nog eens in het duister wil wandelen, kan terecht op de websites van Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten: www.staatsbosbeheer.nl en www.natuurmonumenten.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden