Nabestaande zit met ’levenslange ellende’

Het pleidooi van juristen om levenslang te versoepelen lokt felle reacties uit. Het lot van slachtoffers en nabestaanden beheerst het debat.

Het forum ’humane tenuitvoerlegging van de levenslange gevangenisstraf’ zal niet verbaasd zijn over de veelal negatieve reacties die hem gisteren op de verschillende websites ten deel viel.

Strafvermindering of, op termijn, zelfs de vrijlating van tot levenslang veroordeelden, daar is de sfeer niet naar in Nederland, voorspelde juriste en initiatiefneemster van het forum Wiene van Hattum gisteren al in Trouw. „Het kan niet slechter”, zei zij over het harde klimaat, dat niet zelden samenbalt in emotionele en vaak bittere kritiek op de inhoud en uitkomsten van de rechtspraak.

De inzet van de forumdeskundigen staat niet op zichzelf. Een aantal advocaten ging hen al voor. Allen willen dat levenslang gestraften, in de regel moordenaars, enig perspectief wordt gegund. Dat zou kunnen, meent het gezelschap, door bijvoorbeeld periodiek te beoordelen of zij voor strafvermindering of vrijlating in aanmerking komen. Van Hattum zelf denkt dat zo’n eerste beoordeling vijftien jaar na het ingaan van de straf zou kunnen plaatsvinden. Die screening hoeft ook naar haar overtuiging niet altijd, of meteen, tot vrijlating te leiden.

De bij het forum aangesloten wetenschappers, juristen en andere experts weten dat vrijheid niet voor iedere moordenaar of andere delictpleger kan zijn weggelegd. Dat geldt niet alleen voor een deel van het huidige bestand van ongeveer 25 tot levenslang veroordeelden. Het telt ook voor toekomstige verdachten die deze voor Nederland zwaarste straf krijgen opgelegd. De kans op recidive, karakterkenmerken van betrokkenen, de aard van het delict, de psyche, zelfs de leeftijd kan een cruciale rol spelen bij de afweging iemand na (tientallen) jaren nog weer een kans te gunnen, óf in de cel te houden.

Het forum geeft, als extra hindernis, zelf aan dat bij eventuele vrijlating garanties moeten volgen dat betrokkene niet weer in de fout gaat. Wie hiervoor verantwoordelijk zou moeten zijn, wordt in het midden gelaten. Veel kandidaten zullen hiervoor overigens niet zijn: menselijk gedrag laat zich moeilijk voorspellen en het afgeven van een garantie over het niet begaan van misdaden heeft iets weg van een moderne Russische roulette.

In de reactiesfeer valt op hoe vaak het, afschuwelijke, lot van slachtoffers en nabestaanden een rol speelt in het pleidooi voor een (meer) menselijk strafregiem. Op de website van Trouw schreef Jan Camps, vrijwilliger van de Vereniging van Ouders van een Vermoord Kind, dat de rechtsongelijkheid tussen slachtoffer en dader al te vaak onderbelicht blijft. Camps: ’Levenslange ellende, veroorzaakt door de dader van een misdrijf, is voor nabestaanden onomkeerbaar’.

Geen wetenschapper, jurist, psycholoog of politicus die deze andere, nooit zelf gekozen, vorm van levenslang zal betwisten of bagatelliseren. Het pleidooi van Van Hattum c.s. is primair gericht aan het Binnenhof, waar de politieke zorg en dito verantwoordelijkheid ligt voor gedetineerden. De vraag die zij opwerpen en die de meeste Tweede Kamerfracties al verrassend snel bevestigend hebben beantwoord, is: ’Is levenslang letterlijk de cel tot de dood er over twintig, dertig, veertig, vijftig jaar of langer op volgt’?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden