'Nabestaande kan wéér niks doen'

Interview | Rouwdeskundige Jos de Keijser

Tjibbe Joustra, voorzitter van de Onderzoeksraad Voor Veiligheid (OVV), praat om 11 uur in Den Haag de nabestaanden van de slachtoffers van vlucht MH17 bij over de resultaten van het onderzoek.

Om 13.15 uur presenteert hij de onderzoeksrapporten op de luchtmachtbasis Gilze Rijen. Daar is met behulp van geborgen wrakstukken een deel van de cockpit en de business class heropgebouwd. Ook is een animatievideo gemaakt.

Om 16 uur licht Joustra de Tweede Kamer in. OVV-leden Erwin Muller en Marjolein van Asselt informeren intussen 75 ambassades. De rapporten zijn in het Engels en Nederlands.

Vier onderwerpen staan centraal: de toedracht van de crash, het overvliegen van conflictgebieden, waarom nabestaanden 2 tot 4 dagen moesten wachten op bevestiging door de overheid en de vraag of inzittenden van MH17 iets van de crash hebben meegekregen. Schuld en aansprakelijkheid zijn door de OVV niet onderzocht, daarop richt zich het nog lopende onderzoek van het Openbaar Ministerie.

Dat geeft vanmiddag een reactie op het OVV-onderzoek. Het OM doet dit namens het Joint Investigation Team, waarin Nederland, Australië, Maleisië, België en Oekraïne samenwerken aan het strafrechtelijk onderzoek naar het neerschieten van de MH17. Hoofdofficier van Justitie Fred Westerbeke van het Landelijk Parket, coördinator van het Joint Investigation Team, zal om 15.00 uur reageren in Rotterdam.

Wat gebeurt er vandaag?

Sommige nabestaanden van MH17-slachtoffers kijken gespannen uit naar het rapport van de Onderzoeksraad Voor Veiligheid, dat vandaag verschijnt. Het zal vragen over de toedracht van de vliegramp beantwoorden, maar zal het hen ook helpen bij hun rouwverwerking?

"Ik denk het niet", zegt psycholoog Jos de Keijser, hoogleraar complexe rouw aan de Rijksuniversiteit Groningen. "De uitslag zal hoe dan ook onbevredigend zijn. Ik hoop dat ze er niet te veel van verwachten. Hoe meer ze dat doen, hoe minder ze op het spoor van de verdere verwerking komen."

Hoezo onbevredigend?

"Stel je hebt als nabestaanden behoefte om wraak te nemen. Dan kun je na dit rapport wéér niks doen. Het is wéér een bericht van machteloosheid."

Zou het wel helpen als later bekend wordt wie de daders zijn?

"Nee, want stel dat straks blijkt dat Rusland betrokken was bij het afvuren van de luchtdoelraket; dan gaat Rusland dat ontkennen. De daders zullen waarschijnlijk niet worden berecht en bestraft. Dat voedt het gevoel van onrechtvaardigheid."

Is wraak nemen belangrijk voor de rouwverwerking?

"Het is beter als de dader wordt gepakt en berecht dan als hij vrij blijft rondlopen. Maar wraak kan rouw juist in de weg zitten. Wraak is naar buiten gericht, terwijl rouw naar binnen is gericht, op je eigen gevoel en je eigen verdriet. Wraakzucht is onze lastigste emotie: je voelt het, maar je kunt er niks mee doen. Je mág er niks mee doen. 'Oog om oog, tand om tand' is verboden, dat moet je aan justitie overlaten."

Koesteren veel MH17-nabestaanden wraakgevoelens?

"Dat weten we nog niet. Vanuit de Rijksuniversiteit Groningen doen we nu onderzoek onder 180 nabestaanden van de vliegramp, maar nog niet alle vragenlijsten zijn binnen, we hebben ze nog niet kunnen analyseren. Er zijn wel onderzoeken gedaan naar situaties die vergelijkbaar zijn, zoals de aanslag op de Twin Towers en de moordpartij op het Noorse eilandje Utoya. Daaruit blijkt dat 20 tot 25 procent van de nabestaanden last heeft van complexe rouw, die meestal gepaard met woede en wraakgevoelens.

"Het zijn trouwens meestal mannen die kwaad zijn en alles tot op de bodem willen uitzoeken. Daarmee bereiken ze vaak ook wat, woede heeft een maatschappelijke functie, je kunt er iets mee aan de kaak stellen. Maar aan je persoonlijke levensgeluk draagt het niet bij."

Zijn er ook nabestaanden die niet op dit rapport zitten te wachten?

"Ja, bij een grote groep zie ik gelatenheid, wat misschien wel de beste manier is om ermee om te gaan. Zij hoeven de toedracht niet precies te weten, ze proberen verder te gaan, hun eigen leven weer vorm te geven. Zij zitten ermee dat de media veel aandacht besteden aan dit onderzoek en dat zij er dan weer iets van moeten vinden."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden