Mevrouw Talle en Andi Monji bij de rechtbank in Den Haag.

Reportage Herstelbetalingen Zuid-Sulawesi

Nabestaande bloedbad Nederlands-Indië: ik wil dat er recht gedaan wordt

Mevrouw Talle en Andi Monji bij de rechtbank in Den Haag. Beeld Phil Nijhuis

De vader van Andi Monji en Talle uit Indonesië werden in 1947 door Nederlandse militairen om het leven gebracht. Ze willen gerechtigheid en een schadevergoeding. Daarom zijn ze nu in Den Haag.

Ze kan niet meer antwoorden, want er zijn te veel emoties die haar stem in de weg zitten, fluistert de tolk van de 75-jarige Indonesische mevrouw Talle.

Mevrouw Talle en haar tolk zitten deze donderdagochtend op de plastic stoeltjes naast de deur van een zaal in het Haagse Paleis van Justitie. Talle was drie jaar oud toen haar vader in 1947 door Nederlandse militairen in Zuid-Sulawesi werd doodgeschoten. Hoe is het voor haar om vandaag, ruim zeventig jaar later, aanwezig te zijn als Nederlandse advocaten en rechters over deze kwestie zullen spreken? Ze staart voor zich uit en valt stil. 

Talle is haar enige naam, had ze net verteld, een achternaam heeft ze niet. “Mijn moeder kwam er na de dood van mijn vader alleen voor te staan, het inkomen viel weg. Dat kom ik hier vandaag vertellen.”

Zij is een van vijf kinderen van door Nederlandse militairen omgebrachte mannen die schadevergoeding eisen van de Nederlandse staat. Of is hun zaak verjaard? Al in 2015 oordeelde de rechtbank dat deze kwestie níet als verjaard mocht worden beschouwd. Maar de staat is tegen die uitspraak in hoger beroep gegaan. Die zaak diende gisteren in het gerechtshof.

Tweehonderd mannen vermoord 

Talle is ervoor naar Nederland afgereisd met een van de andere nabestaanden, Andi Monji (81). Hij zit naast haar en vertelt hoe zijn vader op 28 januari 1947 voor zijn ogen werd doodgeschoten. Hij was toen elf. Er werden die dag in het dorp Suppa zeker tweehonderd mannen vermoord, zonder proces, als vergelding voor verzet tegen de Nederlandse koloniale macht. “Mijn zusje was een paar dagen oud, ze is kort daarop gestorven. Mijn moeder had door het trauma van de executies geen melk meer. Ik wil dat er recht gedaan wordt.”

Binnen in de rechtszaal nemen ze plaats naast hun advocate Liesbeth Zegveld en luisteren ze naar het betoog van landsadvocaat Karlijn Teuben. Zij verwijst naar het bekende vonnis uit 2011 in de zaak van de weduwen van Rawagedeh, een Javaans dorp waar eveneens een bloedbad is aangericht door Nederlandse militairen. De termijn voor verjaring van rechtszaken gold in deze zaak niet, stelde de rechtbank toen, onder meer vanwege de ernst van wat zich afspeelde. Er kwamen excuses van de Nederlandse regering en weduwen kregen vervolgens 20.000 euro schadevergoeding. De regeling werd uitgebreid naar alle weduwen van vergelijkbare moordpartijen uit die tijd.

Daarop meldden zich ook kinderen van slachtoffers uit Zuid-Sulawesi, onder wie Monji en Talle. In 2015 oordeelt de rechtbank dat, net als voor weduwen, voor de kinderen geen verjaringstermijn geldt. Ten onrechte, zegt Teuben. Deze verbreding van het vonnis van Rawagedeh kan leiden tot een groot aantal nieuwe zaken, verwacht zij, en dat is problematisch omdat die individuele zaken erg moeilijk of zelfs helemaal niet te bewijzen zijn. Het is te lang geleden gebeurd, er zijn geen documenten of andere schriftelijke bewijzen en getuigen zijn vaak oud. Misdaden verjaren niet voor niets, betoogt de landsadvocaat.

Advocaat Liesbeth Zegveld verdedigt de Indonesiërs. Zij heeft geen enkele aanwijzing dat er veel zaken zullen komen, zoals de staat vreest, zegt ze. En bovendien: ja, soms is het lastig bewijs te vinden voor iets wat lang geleden gebeurde, maar soms ook niet. Dat kan toch geen goede reden zijn om voor verjaring te pleiten? “Het gaat in deze zaken om zaken waarvan de staat geen kennis wíl hebben. Toen niet. Nu niet”, stelt zij. 

Ook Monji  komt kort aan het woord. “Ik heb het bloed op het hoofd van mijn vader gezien. Waar zijn jouw vrienden, riep de militair. Die zijn hier niet meer, zei mijn vader. Vervolgens schoot een grote, lange soldaat mijn vader door het hoofd.”

Of zijn komst naar Nederland nuttig zal blijken? Op 1 oktober doet het gerechtshof uitspraak.

Lees ook:

Nationaal museum voor Indië raakt open zenuw

Nationaal Museum Sophiahof is geopend. Het laat de Indisch-Nederlandse geschiedenis zien.Dat gaat niet zonder wrok of pijn.

Onderzoek naar dekolonisatie van Nederlands-Indië veroorzaakt al sinds de start onrust

Wie zijn daders, wie slachtoffers? Het grote onderzoek naar de dekolonisatie van Nederlands-Indië is pas eind 2021 klaar, maar uit verschillende hoeken wordt al kritiek geuit. Wat is er aan de hand?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden