Nababan: situatie werd mij helemaal niet te veel

GENEVE, OEGSTGEEST (EPD, ANP) - Het Indonesische leger heeft volgens oud-bisschop dr. Soritua Nababan niet het recht in de kerk in te grijpen. In een vraaggesprek met het Duitse kerkelijke persbureau EPD wees Nababan suggesties van de hand dat het leger, dat hem in december afzette, de wet aan zijn zijde zou hebben.

"Alleen een 'normale' synode of de dood kunnen mij het ambt afnemen" , zei Nababan, die zijn afzetting niet accepteert. Bovendien wijst de meerderheid van de 2,4 miljoen leden tellende Toba-Batakkerk de nieuwe 'ephorus' (bisschop) af. In een door het leger omsingeld hotel werd de synode vorige week gedwongen de predikant Parlidungan Simanjuntak tot nieuwe bisschop te kiezen.

In Geneve zei Nababan dat hij zijn aanhang heeft gemaand om tot de presidentsverkiezingen van volgende maand zich van acties te onthouden. Bovendien zal hij zelf niet meewerken aan een scheuring in de kerk. Hij ontkende dat de problemen in de kerk hem boven het hoofd waren gegroeid, zoals drs. J. Slob van de hervormde zending dezer dagen in een gesprek met het ANP had gezegd.

"Het conflict moet in alle openheid worden besproken. Wij kunnen van mening verschillen, maar wij hoeven daarom nog geen vijanden van elkaar te zijn." Hij benadrukte dat in de kerk, in tegenstelling tot de rest van de Indonesische samenleving, het recht op meningsvrijheid is gewaarborgd. Deze 'vrijheid in de kerk' moet worden gehandhaafd. Het leger mag daarom geen macht over de kerk krijgen.

Over de oorzaak van de strijd in de Batak-kerk zei Nababan dat slechts een minderheid van de leden de gehoorzaamheid aan de regering boven de gehoorzaamheid aan God stelt. Zelf heeft hij de predikanten van zijn kerk altijd gewezen op hun taak de armen en zwakken te steunen en hen gewaarschuwd voor "de verleiding van de macht" .

Nababan vindt ook niet dat hij openlijk tegen de regering stelling heeft genomen. Hij had slechts "zeer hoffelijk" de negatieve gevolgen naar voren gebracht die de vestiging van nieuwe industrieen voor de arme boeren en voor het milieu had. Ook in de toekomst wil hij niet zwijgen als "rijken op de kosten van de armen leven" .

Tenslotte zei Nababan dat hij de Duitse bondskanselier Kohl, die deze week een bezoek aan Indonesie brengt, heeft gevraagd in Jakarta aan te dringen op naleving van de mensenrechten. Hij hoopt dat daarbij ook godsdienstvrijheid ter sprake komt.

Wet

Het Indonesische leger heeft op grond van een wet uit 1984 inderdaad het recht om in de kerken in te grijpen.

"De religies hebben de vrijheid hun eigen principes te belijden, maar het toezicht van de overheid (regering en leger) op het maatschappelijke optreden van religieuze organisaties is constitutioneel verankerd" , zegt drs. J. Slob, Azie-secretaris van de hervormde raad voor de zending, na terugkeer uit Indonesie.

Zijn visie is dan ook een andere dan die van Nababan, maar hij is zeker geen voorstander van de wijze waarop het leger Nababan heeft afgezet en de synode heeft gedwongen een nieuwe bisschop te 'kiezen'. In een land dat geen scheiding van kerk en staat kent, kan de greep van de overheid en het leger op het maatschappelijk en kerkelijk gebeuren fors zijn, aldus Slob.

De Indonesische staatsfilosofie, de Pancasila, garandeert godsdienstvrijheid, maar kent het leger een tweeledige rol toe, een militaire en een burgerlijke. In de onafhankelijkheidsoorlog speelde het leger een grote rol; nog steeds wordt het gezien als voorvechter van de nationale vrijheid.

De situatie in de Batak-kerk was niet stabiel; dus het leger greep in, zegt Slob, hoewel de Indonesische raad van kerken de overheid had opgeroepen de kerk zelf haar problemen te laten oplossen.

Slob vermoedt een samenhang met de presidentsverkiezingen half maart. Soeharto zal wel worden herkozen, maar er is spanning over de vraag wie vice-president wordt. Met het oog daarop zijn tot dan alle demonstraties verboden, ook voor de strijd binnen de Batak-kerk.

Slob gelooft niet dat met de ingreep van het leger de problemen binnen de Batak-kerk achter de rug zijn. Hij voorziet een opleving van het conflict na de verkiezingen, met als resultaat zelfs een kerkscheuring. Het zou niet de eerste zijn. Ook is het niet de eerste keer dat het leger in een kerk ingrijpt. Dat is onlangs ook bij een kleine evangelicale kerk op Java gebeurd. De Indonesische raad van kerken is hierover verontrust, ook ten aanzien van zijn eigen positie. De overheid moet niet bij decreet over de kerken willen regeren, maar deze hun eigen problemen laten oplossen, vindt de raad.

Volgens Slob zijn de problemen Nababan boven het hoofd gegroeid. Hij begrijpt niet waarom: Nababan is een intelligent en soms geniaal leider, af en toe wat hoekig in zijn optreden. Hij wilde vooral vernieuwing van de kerk. Anderen konden hem daarin niet volgen - wat leidde tot een strijd om de macht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden