Naastenliefde voor de hele schepping

'Ik heb theologie én wetenschap veertig jaar bestreden. De wetenschappers dachten dat de natuur waardenvrij was, de theologen dat de natuur door de zondenval was bedorven. Verder waren ze het er over eens dat de mens het waardecentrum van de aarde is.'' De strijd was voor hem een lover's quarrel, want beide vakgebieden zijn hem lief, verzekert de 70-jarige milieufilosoof en dominee Holmes Rolston III. Hij reageerde op het bericht dat hem de Templetonprijs voor 2003 is toegekend.

redactie religie & filosofie

De prijs van ruim één miljoen euro is financieel het grootste eerbetoon dat iemand op deze aarde ten deel kan vallen voor het bevorderen van godsdienst of het spirituele in ruimere zin. Toch hoeft niemand zich min te voelen omdat de reputatie van persoon en werken van Rolston hem of haar nog niet hadden bereikt. Rolston heeft in Nederland wel eens een spreekbeurt gehouden maar echt een bekende is hij niet. Zijn boeken zijn bij beste weten niet vertaald.

Hij noemt zichzelf een tree hugger, een boom-omhelzer, een fenomeen dat men eerder aan prinses Irene verbindt. In Amerika heeft Rolston, professor in Colorado, belangrijke bijdragen geleverd aan de milieu-ethiek. Tegenover de nog steeds gangbare opvatting dat de mens het centrum is van normen en waarden en het doel van de schepping verdedigt Rolston al 25 jaar het standpunt dat het gehele ecosysteem als zodanig het centrum is - met voor mensen, dieren en planten een eigen plaats, de ene niet 'hoger' of ten koste van de ander. Ecocentrisme contra antropocentrisme: door de moord op Pim Fortuyn raakte het eerste vorig jaar in Nederland enigszins in kwade reuk, maar dat werkte niet door tot in Amerika of het Templeton-comité. Rolston heeft zich een bijzonder vruchtbare denker getoond in de toenadering tussen biologen en theologen en hun gemeenschappelijke eerbied voor de natuur, aldus de motivatie.

De Templeton-laureaat onderstreepte in zijn Environmental Ethics (1987) dat de mens niet alleen uit eigenbelang een goede rentmeester voor de natuur moet zijn. Planten, dieren, het ecosysteem hebben hun eigen recht op bestaan. Mensen willen panda's en zielige zeehondjes beschermen, maar voor Rolston is de biodiversiteit, zeg maar de zeggekorfslak, zonder aaibaarheid, even belangrijk. Diens waarde hangt niet van de mens af maar is 'intrinsiek' en dat schept verplichtingen voor de mens.

Volgens Rolston is altruïsme jegens onze soortgenoten niet genoeg. ,,De crisis op onze aarde geeft ons spirituele informatie: het gaat niet primair om duurzame ontwikkeling, laat staan om meer consumptie, maar om altruïsme jegens onze medeschepselen. Wetenschap brengt ons dat niet bij, misschien godsdienst wel.''

De Templetonprijs is de laatste jaren vaak gegaan naar mensen die zich bewegen op het grensvlak van godsdienst en natuurwetenschap (John Polkingthorne, Arthur Peacocke, Freeman Dyson, Paul Davies), maar nog niet naar een echte 'holist'. De prijs wordt traditiegetrouw begin mei in Buckingham Palace uitgereikt door Prins Philip.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden