Naast herinnering is óók vergetelheid nodig voor een leefbaar leven

over bisschop Vangheluwe en het belang van verjaringstermijnen

Eén televisie-interview en het hele land staat op zijn kop: vorige week sprak de voormalige Belgische bisschop Vangheluwe zich op de Vlaamse televisie uit over zijn schuld aan misbruik van een neefje. Hij gaf het toe, en zelfs nog meer. Ook met een tweede neefje zou hij 'betrekkingen van intieme aard' hebben onderhouden.

Het speet hem. Maar het speet hem in de ogen van de publieke opinie nog lang niet genoeg en opnieuw klonk de roep om verruiming, ja zelfs afschaffing van de verjaringstermijn. Tegenover het schrille verdriet van de slachtoffers, niet alleen van Vangheluwe maar van álle misbruikzaken, klinkt dat maar al te redelijk.

Toch wekt zo'n eis enige ongemakkelijke gevoelens op, al was het maar omdat hij bij elk schandaal weer opnieuw opklinkt, vooral wanneer er seks aan te pas komt: hét herstelde taboe van onze tijd. Nu is het kindermisbruik, eerder was het incest en nóg weer eerder verkrachting.

Zoveel conjunctuurgevoeligheid is geen goede basis voor verstandig beleid. Je krijgt al snel vreemde effecten. Een schietpartij als in Alphen aan den Rijn zou eerder verjaard zijn dan de steelse blik, een halve eeuw geleden door een andere ex-bisschop geworpen op een masturberende seminarist. Totdat 'Alphen' zijn werk gedaan heeft en ook moord niet langer zou verjaren. Op den duur zouden er weinig verjaringstermijnen over blijven.

Daar is natuurlijk wel wat voor te zeggen. Een wandaad is een wandaad en deze moet worden vergolden, hoeveel tijd dat ook mag kosten. Met tijd heeft schuld immers niets uit te staan. Kwijtschelding op grond van het simpele feit dat iemand niet betaalt, is zowel economisch als moreel een wangedrocht.

Die gedachte is helder en voor misdaden als genocide, die alle morele grenzen te buiten gaan, wordt ze ook gevolgd. Maar wanneer het over een menselijke maat van schuld gaat, is ze niet helemaal reëel. Tijd heelt misschien niet alle wonden, maar stelpt gaandeweg wel het bloeden. En ook de ervaring van schuld slijt.

Dat is maar goed ook, want anders zouden we gebukt gaan onder de almaar zwaardere last van onze geaccumuleerde zonden. Naast herinnering is óók vergetelheid nodig voor een leven dat leefbaar wil blijven, zo heeft de filosoof Nietzsche ooit vastgesteld. Wie aan het verleden vastgespijkerd blijft, komt aan een menselijk bestaan niet meer toe.

Het is niet waarschijnlijk dat de wetgevers van dergelijke filosofische gedachten zijn uitgegaan, toen zij verjaring in het strafrecht opnamen. De onbewijsbaarheid van almaar verder in het verleden weg liggende feiten zal daarbij de doorslag hebben gegeven. En ontegenzeglijk is die dankzij nieuwe technieken inmiddels flink teruggedrongen. Dankzij dna-technieken en dergelijke is er nu veel meer aantoonbaar, en op een veel langere termijn, dan tot voor kort.

Maar wie op grond daarvan verjaring uit het wetboek wil schrappen, moet bedenken dat de wet daarmee haaks komt te staan op de levenservaring. Wij moeten ons tot op zekere hoogte van ons verleden ontdoen, willen we kunnen zijn wie we zijn. Dat geldt voor slachtoffers én voor daders - zij het al naar gelang de misdaad en de individuele persoonlijkheid in verschillende mate.

Het is de taak van de wetgever een evenwicht te vinden tussen schuld en vergetelheid, straf en verjaring. Ongetwijfeld zal dat in sommige gevallen onbevredigend blijven. Maar ook al wordt het leed van slachtoffers in de rechtspraak inmiddels een stuk ernstiger genomen dan voorheen, de wetgever mag zich er evenmin door laten gijzelen als door de maatschappelijke wraakzucht over het jongste schandaal. Hij moet een open oog houden voor de menselijke werkelijkheid. Ironisch genoeg betoont hij zich daarin dan een stuk realistischer dan al diegenen die hem voor 'wereldvreemd' uitmaken en iedere schuld onuitwisbaar willen maken, tot in de eeuwigheid.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden