Naar Nederland uitgeweken korangeleerde overleden

amsterdam – De in 1995 naar Nederland uitgeweken Egyptische islamoloog Nasr Hamid Aboe Zaid is gisteren in Cairo overleden.

Aboe Zaid stierf aan een onbekend virus. Hij werd ziek bij een bezoek aan Indonesië, waarna hij naar Cairo werd overgebracht. Aboe Zaid is 67 jaar geworden. Hij zou gisteren begraven worden in zijn geboorteplaats Tanta in de Egyptische delta.

Aboe Zaid probeerde technieken van de moderne literatuurwetenschap toe te passen op de Koran. Volgens critici was dat heiligschennis. In 1995 werd hij wereldnieuws. Een Egyptische rechtbank verklaarde toen zijn huwelijk met zijn vrouw Ibtihaal (zelf ook een wetenschapper) ongeldig.

Volgens de rechtbank was Aboe Zaid een geloofsafvallige. Een moslimvrouw kan niet getrouwd zijn met een niet-moslim, vandaar de ontbinding van het huwelijk. Het echtpaar week uit naar Nederland, waar Aboe Zaid doceerde aan de Universiteit van Leiden en aan de Humanistische Universiteit in Utrecht. Hij deed ook wetenschappelijk werk in Berlijn en Japan.

Volgens Aboe Zaid was de rechtzaak een politieke intrige. De afgelopen jaren kon hij weer rustig naar Egypte. Maar afgelopen december kwam hij Koeweit, waar hij een wetenschappelijk congres zou bijwonen, niet binnen.

Aboe Zaid belandde via een omweg in de wetenschap. In zijn jonge jaren werkte hij als telefoontechnicus. Tegen Trouw zei hij: „De openbaring is het resultaat van de interactie tussen het goddelijke en het menselijke. Beide hebben hun sporen achtergelaten. Ze zeggen vaak dat de openbaring de geschiedenis heeft gemaakt. Maar het omgekeerde is ook waar, de geschiedenis heeft ook invloed gehad op de openbaring.” Aboe Zaid raakte geboeid door tegenstrijdigheden in de Koran, milde en gewelddadige verzen, die volgens hem eeuwenlang korangeleerden hebben beziggehouden. Allen probeerden die tegenstrijdigheden te verzoenen.

De meest primitieve oplossing is die van extremisten, die elke context ontkennen. Naar believen rechtvaardigen ze hun handelen met een beroep op een uit elk verband weggerukt koranvers. Als de Koran oproept om ongelovigen te doden, zoeken extremisten niet naar een historische context (bijvoorbeeld oorlog), maar vinden ze dat het gebod overal en altijd van kracht is.

De orthodoxie probeert een wet te distilleren uit de Koran. Orthodoxe geleerden behandelen tegenstrijdige teksten (bijvoorbeeld over alcoholgebruik) als een jurisprudentie, waarbij openbaringen die later tot de profeet Mohammed zouden zijn gekomen, eerdere openbaringen ontkrachtten. Volgens Aboe Zaid gaat die benadering ten koste van de mooiste teksten. Zelf zocht hij in de Koran naar richtlijnen voor uiteenlopende situaties.

Aboe Zaid vond dat moslims blij moesten zijn met kritiek, zelfs onredelijke, omdat elke uitdaging om na te denken hen alleen maar sterker kon maken. Volgens hem gold dat ook voor de film ’Submission’ van Theo van Gogh en Ayaan Hirsi Ali.

Op de website Alarabiya.net. schreef een tegenstander van Aboe Zaid: „Ze kunnen niet eens een virus aan, en dagen wel God uit”. Een medestander opperde dat het vreemde virus waaraan Aboe Zaid overleed, hem zou zijn toegediend door terroristen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden