Naar Aristoteles hebben de Grieken niet zo goed geluisterd

"Wil je iemand overtuigen, zo schreef Aristoteles in de vierde eeuw voor Christus, dan heb je in je betoog drie elementen nodig: ethos, pathos en logos."Beeld thinkstock

Weidse armgebaren. Stemverheffing. Norse blikken. Hoofdschudden. Toen ik net in Athene was aangekomen en met een collega door de stad liep, had ik het idee dat hier overal op straat ruzies worden uitgevochten. Totdat ik haar in een café vroeg waarover ze het naast ons over hadden, en ze mij uitlegde dat het een doodgewoon praatje was over de vraag of de zee nou beter is bij Paros of bij Antiparos, een paar kilometer verderop.

Thijs Kettenis

De oude Grieken wisten het al, meer dan tweeduizend jaar geleden: met argumenten alleen red je het niet. Wil je iemand overtuigen, zo schreef de filosoof Aristoteles in de vierde eeuw voor Christus, dan heb je in je betoog drie elementen nodig: ethos, pathos en logos. Dat komt zo ongeveer neer op autoriteit, emotie en inhoud.

Aristoteles' elementen vormen nog steeds het startpunt van iedere basisles in de retorica. De laatste keer dat we er iemand op een internationaal podium magistraal gebruik van zagen maken, was juli vorig jaar. Toenmalig minister van buitenlandse zaken Frans Timmermans gaf Rusland in de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties op fenomenale wijze een veeg uit de pan in de nasleep van de boven Oekraïne neergehaalde MH17. Met autoriteit en argumenten. Emotioneel maar beheerst. En in vlekkeloos Engels. Die toespraak maakte internationaal zo'n indruk dat hij Timmermans bijkans direct de Europese Commissie in katapulteerde.

De vergeten lessen van weleer
Maar hoe brengen de moderne Grieken het er eigenlijk vanaf? Hoe trots ze ook zijn op hun voorvaderen, naar Aristoteles hebben ze niet zo goed geluisterd. "Ze (de geldschieters) gaven de grootste lening in de geschiedenis aan het meest bankroete land (Griekenland), als derdeklas corrupte bankiers. Dat was een misdaad tegen de menselijkheid", zei minister van financiën Gianis Varoufakis in een dit weekend op de Duitse televisie uitgezonden documentaire. Dat is wel heel veel pathos, en maar een beetje logos.

Het was niet het enige voorbeeld de laatste weken. Premier Tsipras, over de weerstand van Spanje en Portugal om de Griekse last te verlichten: "een val van agressieve conservatieve krachten", geleid door een "as van Spanje en Portugal om de Griekse regering te ondermijnen."

Meer pathos
Minister van buitenlandse zaken Nikos Voutsis kan er ook wat van. "Griekenland is in oorlog met de geldschieters. Elke maand wordt het touw om onze nek strakker. Maar in deze oorlog zullen we niet als blijmoedige pupillen het bezuinigingsbeleid uitvoeren", zei hij vrijdag in het parlement - terwijl hij het had over zijn Europese partners. Ook een eerdere uitspraak druipt van de pathos: "Sommige mensen dachten dat Griekenland rondgeslagen moest worden, zoals de afgelopen vijf jaar. We laten ons niet langer rondslaan." Heerlijke quotes voor journalisten, goed voor de moraal van de Grieken misschien, maar internationaal sla je er nog geen deuk in een pakje boter mee.

Volledig logos
Sterker nog, de Duitse minister van financiën Wolfgang Schäuble steekt zijn ergernis over de overvloed aan pathos allang niet meer onder stoelen of banken. "Ze kunnen onderhandelen met de drie instituties die we niet langer "de trojka" mogen noemen, maar die toch de trojka is", sneerde hij onlangs. Helemaal logos, nul pathos. Zo ook deze uitspraak vlak na de deal met de eurogroep in februari waarmee een Grieks bankroet op het nippertje werd voorkomen: "De Grieken zullen het moeilijk krijgen deze overeenkomst aan hun kiezers uit te leggen." Met zo weinig inlevingsvermogen trekt ook Schäuble zich weinig van Aristoteles' lessen aan.

Het lastige voor de Grieken is alleen: bij de Europese instellingen heerst eerder een Duitse dan een Griekse cultuur. Een diplomaat verzuchtte anoniem tegen persbureau AFP: "Het is vreselijk. De Grieken lijken op een andere planeet te leven."


Standplaats
In de rubriek 'Standplaats' schrijven de correspondenten van Trouw over persoonlijke indrukken en ervaringen uit het dagelijks leven in hun gebied. Deze keer: Thijs Kettenis uit Griekenland

Thijs Kettenis Beeld Thijs Kettenis
Thijs KettenisBeeld Thijs Kettenis
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden