Naakt zijn met de muziek

Isabelle Faust over de Sonates en Partita's voor vioolsolo van Bach: 'Zelfs als ik ooit geen viool meer speel, zal dit repertoire me nóg bezighouden.'

Isabelle Faust (Esslingen, 1972) is nogal eens in Nederland, zoals afgelopen november, toen ze tijdens de ZaterdagMatinee in het Amsterdamse Concertgebouw de wereldpremière verzorgde van Debussy's gereconstrueerde 'Nocturne voor viool en orkest'. Komend weekend speelt ze in Utrecht de tweede helft van Bachs monumentale reeks van zes Sonates en Partita's voor vioolsolo. Een cd van dezelfde selectie verscheen twee jaar geleden. De andere helft van de cyclus heeft de Duitse eveneens al ingespeeld: een kwestie van tijd, eer die gelanceerd wordt bij het label Harmonia Mundi.

Waarom staat de tweede helft van Bachs cyclus op het programma en niet de eerste?
"Als ik niet alle zes de stukken kan uitvoeren omdat één concertavond te kort is, speel ik meestal de laatste drie. Ze zijn voor mijn gevoel toegankelijker voor het publiek dan de eerste drie. De Ciaccona uit de Tweede partita kent iedereen. De Derde sonate is bovendien mijn favoriet."

Pianisten sleutelen aan 'Das wohltemperierte Klavier' van Bach, cellisten draaien de zes suites om en om. Bieden de Sonates en Partita's een dergelijke uitdaging voor violisten?
"Zeker. Technisch en mentaal vormt dit een van de moeilijkste cycli ooit geschreven voor viool. De fuga's zijn bijzonder complex, je komt veel technische problemen tegen, dubbelgrepen vooral, die volledig tegen de natuur van het instrument ingaan. Bach heeft óf dit aspect genegeerd óf bewust geprobeerd zo ver te gaan als mogelijk is met een melodisch instrument.

"Deze muziek kan snel agressief klinken en slecht geïntoneerd worden. Je kunt je hele leven op de stukken studeren. Zelfs als ik ooit geen viool meer speel, zal dit repertoire me nóg bezighouden. En dan hebben we het niet eens over stijl en een authentieke uitvoeringspraktijk."

Was u toe aan het opnemen van de stukken?
"Ik heb een zetje gekregen van vrienden. Zelf durfde ik niet zo goed, totdat ik tot de conclusie kwam dat mijn interpretatie toch altijd zal veranderen. Voor een opname van deze reeks is wel wat moed nodig en je moet sterk genoeg zijn om je eigen interpretatie te kunnen verdedigen.

"De opname vormde een intieme dialoog met mezelf. Je staat er letterlijk alleen voor. Het voelde als een onbewoond eiland waarop ik me een aantal dagen bevond: je treedt een andere wereld binnen en gaat de studio in totdat alles voor zover mogelijk naar je zin is vastgelegd."

Wat is uw visie op de Sonates en Partita's van Bach?
"Dat kan en wil ik eigenlijk niet met woorden zeggen." Lange stilte. "Deze muziek is heel persoonlijk, en tegelijk heel universeel. Het voelt schizofreen om Bach te spelen: je moet je eigen persoonlijkheid helemaal uitwissen om de muziek te kunnen brengen zonder dat je hem in een bepaalde richting duwt. Zodra je in deze cyclus te veel van jezelf stopt, werkt het niet. Voor mij althans niet. Tegelijk voelt dit repertoire intiemer dan welke andere compositie ook."

Hoe zou Bach deze werken zelf gezien hebben?
"Volgens mij heeft hij ze niet voor publiek bedoeld. Wat mij betreft zijn het ook stukken die je het beste thuis kunt spelen, omdat je zo naakt bent met deze muziek. En het diepste in jezelf wil je niet altijd met het publiek delen. Met andere muziek kun je genereuzer zijn, een handreiking doen aan de luisteraars."

Isabelle Faust brengt deze maand een cd uit met het Vioolconcert van Beethoven en dat van Berg: geen voor de hand liggende combinatie. Ze werkte voor het eerst samen met Claudio Abbado en zijn Orchestra Mozart en is laaiend enthousiast. En dat terwijl Faust bij het bespelen van haar 'Sleeping beauty' - een Stradivarius uit 1704 - wereldwijd met grote namen het podium deelt.
"Ik ben dolblij met deze samenwerking. Ik kan wel zeggen dat het een van de grootste momenten in mijn leven was om muziek te maken onder deze dirigent. Of er voor mij ooit een bijzonderder muzikale belevenis komt, betwijfel ik. Hoewel er wat spanningen waren in het begin - opnamesessies in een ijskoude kerk, en met Abbado weet je nooit helemaal hoe een dag eruit komt te zien - hadden we met de hele club een geweldige ervaring."

Waarom Beethoven en Berg samen?
"Claudio Abbado wilde deze twee stukken met mij opnemen. De concerten hebben niets gemeen, behalve dat ze tot het grote vioolrepertoire behoren en dat in beide werken de viool- en orkestpartij nauw met elkaar verweven zijn. En: het zijn Abbado's lievelingsstukken, en ook die van mij. Tijdens het werken aan Beethoven en Berg bracht de dirigent de concerten zo dicht bij elkaar dat er een connectie ontstond. Abbado is altijd op zoek naar iets hemels. Zijn manier van dirigeren in het dramatische Bergconcert voerde hij door in Beethoven."

Heeft u dit soort ervaringen ook met uw vaste duopartner, de pianist Alexander Melnikov, met wie u in april en mei naar Amsterdam en Rotterdam komt?
"Op een heel andere manier, jazeker. Hoewel we muzikaal heel verschillend zijn, hebben we hetzelfde doel als we samenspelen. We discussiëren, maar we hoeven het over veel dingen ook niet te hebben.

"Een groot compliment voor Alexander: ik raak niet verveeld, het is altijd nieuw en fris wat hij doet. We vragen ons bij ieder stuk, ook al hebben we het samen echt al tig keer uitgevoerd, steeds opnieuw van alles af.

"Iedere keer vindt een van ons wel een onderwerp met betrekking tot de compositie om over te praten. En dan bouw je aan een heel nieuwe interpretatie.

"Het duurt lang om een hechte symbiose te bereiken op kamermuzikale wijze, zoals een strijkkwartet die moet vinden, anders wordt het samenspel een catastrofe. Voor viool en piano is dat helemáál ingewikkeld, dat zijn zulke verschillende instrumenten. Ik durf te zeggen dat Alexander en ik nu echt een duo vormen."

Programma
Op 22 januari speelt Isabelle Faust in Vredenburg Leeuwenbergh, Utrecht het Bachprogramma. In april is ze terug in ons land en treedt ze aan in het Amsterdamse Concertgebouw (2/4 en 4/4) en de Rotterdamse Doelen (3/4) samen met Alexander Melnikov en cellist Alexander Rudin. Op het programma staat muziek van Schumann, Beethoven en Smetana. Op 15 mei speelt de violiste in Amsterdam met Melnikov werken van onder andere Bartók en Busoni. Discografie en concertinformatie: www.harmoniamundi.com

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden