'Naah goekaupe rènwèn en râhwûh ùiûh'

DEN HAAG - Zelden zal een dictee zoveel vertwijfeling hebben gezaaid én hilariteit hebben opgeroepen als zaterdag in de Nieuwe Kerk aan het Haagse Spui.

Conferencier Sjaak Bral onderwierp bijna driehonderd Hagenaars aan het eerste 'Haags Dictei' en het resultaat strookte met de vooraf door hem uitgesproken verwachting. Een Hagenees, aldus Bral, “kan in ons prachtige dialect een tram uit de rails lullen, maar het schrijven ervan is bijkans een onmogelijke opgave.”

Dat de Hagenaar Bertus ('Begtus') in de eerste zin 'zau blâh as een dùinkaunèn' ging solliciteren, vormde voor een beetje getrainde deelnemer nog geen onoverkomelijk struikelblok. Maar dat hij in de vierde zin ook nog stonk naar goedkope Rijnwijn en rauwe uien ('naah goekaupe rènwèn en râhwûh ùiûh') ging velen boven de pet.

En het werd in de daaropvolgende zes zinnen alleen maar erger. Zodat de dichter en jurylid Adriaan Bontebal na afloop uitriep dat hij tijdens het turven van de fouten dacht tegen de Duitse werkloosheidscijfers aan te zitten kijken. Het gemiddelde aantal fouten bedroeg meer dan honderd.

De afgeladen Nieuwe Kerk bewees dat het Haagse stadsdialect zich in een nog steeds groeiende populariteit mag verheugen. Een goede zaak, vindt Adriaan Bontebal, want het plat Haags (“Niet het bekakte, dat is kunsttaal”) klinkt volgens hem veel beter “dan het lijzig Amsterdams dat jaren het land heeft geterroriseerd”. Een belangrijke basis voor die populariteit legden Wim de Bie en Kees van Kooten met hun Clichémannetjes en het duo Jacobse en Van Es. Ook Harrie Jekkers (Oh, oh, Den Haag, mooie stad achter de duinen) en Paul van Vliet droegen het hunne bij.

De laatste jaren is het vooral de stripfiguur Haagse Harry die het platte Haags ver boven het obscure en tot ver buiten de stadsgrenzen heeft getild. Dat succes is vooral te danken aan de fonetische weergave van het gedachtegoed van Harry. Zijn schepper, striptekenaar en illustrator Marnix Rueb, kon er zaterdag niet bij zijn, maar een levensgrote plastic Harry, met bierglas in de hand, hield vanaf de houten kansel in de zeventiende-eeuwse kerk de zwoegende massa in het oog.

Voor het eerste Haagse dictee was de fonetische weergave van Haagse Harry tot officiële spelling verheven. Hetgeen aanleiding tot misverstanden geeft, want die schrijfwijze is niet altijd eenduidig. Om aan alle onduidelijkheid een einde te maken, hebben de initiatiefnemers aangekondigd nog dit jaar het Groen/Gele Boekje uit te brengen. Daarin worden de regels voor de fonetische schrijfwijze van het Haags (plus woordenlijst) vastgelegd.

Ondanks de dramatische hoeveelheid fouten, ook van de prominenten (alleen wethouder Louise Engering leverde met 77 fouten een acceptabele prestatie), zag Sjaak Bral toch een aantal positieve punten. Zoals het feit dat de winnaar, in tegenstelling tot de gebruikelijke gang van zaken bij het nationaal dictee, géén Belg was. Verrassend was dat overigens niet, want Belgen waren uitgesloten van deelname.

Winnares werd Cathelijne Dommerholt, die afkomstig is uit het Bezuidenhout (“Waar je plat en kak door elkaar hoort”) en thans in de Stationsbuurt (“Waar je plat en Haags van buitenlanders door elkaar hoort”) woont. Cathelijne had zich nauwelijks voorbereid: “Ik kreeg pas vrijdag bericht dat ik mee kon doen. 's Avonds heeft mijn vriend nog wat uit Haagse Harry voorgelezen, maar dat ging erg slecht.”

Plat Haags is voor Cathelijne een taal die beroering wekt, die eerlijk is maar ook hard: “Er wordt veel en heel inventief in gescholden, maar ik schrik daar niet van; er zit ook enorm veel humor in. Hagenaars klinken vaak verongelijkt en men zegt dan: dat is de aard. Maar de gewone Hagenaar krijgt nooit de aandacht die hij verdient. De aandacht gaat naar de hotemetoten, de ministeries, de ambassades; de gewone Hagenaar voelt daardoor meer afstand tot het bestuur dan de mensen elders in het land.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden