Na zegening dansend over de vuurpot

Katholicisme en heidense rituelen gaan tijdens de jaarwisseling hand in hand op Curaçao. Eilandbewoners kunnen zich laten zegenen door de bisschop en zich daarna spiritueel laten reinigen om 'schoon' het nieuwe jaar in te gaan. Kruidenvrouw Dinah Veeris bereidt de rituelen voor.

Jarenlang had de bisschop het monopolie tijdens de Curaçaose nieuwjaarsviering. Nadat iedereen al ver voor twaalf uur 's nachts zijn pagara's en ander luid knallend vuurwerk had afgestoken, was het traditie om rond middernacht naar het Briónplein te gaan. Daar, in hartje Willemstad, zegende hij jaarlijks de massaal toegestroomde bevolking. Dat gebeurt nog steeds, maar in 2003 heeft hij er een 'heidense' concurrent bij gekregen.

Op verzoek van de overheid biedt de Curaçaose kruidenkenster bij uitstek, Dinah Veeris, tegenwoordig de mogelijkheid om aan enkele Curaçaose nieuwjaarsrituelen deel te nemen: thuis baden met awa dushi (kruidenwater) en daarna op het Briónplein over een vuurpot (konfó) met wierook springen. Veeris: "Daarmee reinig je jezelf en begin je schoon aan het nieuwe jaar. Je wordt erdoor aangemoedigd om alles van je af te schudden."

Deze en andere tradities hebben volgens de op Curaçao geboren en getogen Veeris zowel Afrikaanse als indiaanse elementen. "Ze werden lang als bijgeloof gezien. Ook door mij. Als kind had ik totaal geen belangstelling voor het tuintje van mijn moeder. Ik keek erop neer, totdat ik na mijn opleiding aan de pedagogische academie uit het buitenland terugkeerde naar het eiland. Maar na een verblijf van een paar jaar in het buitenland keek ik er anders tegen aan. Heel veel tradities en geneeswijzen zijn niet uit te leggen. Mensen zeggen dat het niet kan, en toch werkt het."

Veeris leerde veel van haar moeder, die een uitgebreide kennis van kruiden en planten bezat. Ook van andere, vaak oudere, eilandbewoners deed ze kennis op over lokale kruiden en tradities. "Ik ging met hen de mondi (een met cactussen en doornstruiken begroeid land) in en raakte gefascineerd door wat ze allemaal wisten. Zo is het begonnen."

Veeris ging begin jaren negentig studeren aan de California School of Herbal Studies, nam ontslag bij de schooladviesdienst, en kocht een stukje land voor haar eigen kruidentuin. "De tuin is verdeeld in twaalf stukken: een deel voor de spijsvertering, voor het hoofd, de luchtwegen, het bloed enzovoorts. Achterin heb ik een historische tuin aangelegd, compleet met huisjes en poppen, die een beeld geven van het leven van vroeger."

Door haar gesprekken met oudere eilandgenoten kwam Veeris vanzelf ook in aanraking met rituelen en gebruiken, die al eeuwenlang op de eilanden worden gebezigd. Zoals de rituelen die bij Oud en Nieuw horen. Ze kende ze wel, maar ze leerde de details - bijvoorbeeld de samenstelling van awa dushi - van haar tante. "Traditioneel begint Oudejaarsavond met een reiniging met kruidenwater. Daarvoor doe je kokend water in een teil met diverse kruiden en verschillende soorten parfum. Op het water leg je een witte schotel met een kaars, die je aansteekt. Bij die brandende kaars vraag je om kracht voor het nieuwe jaar."

Daarna wordt eerst het huis met awa dushi gereinigd en vervolgens de mens. "Na het baden schep je met een uitgeholde kalebasvrucht wat van het kruidenwater op en gooi je dit over je lichaam heen. Altijd van boven naar beneden. Je besprenkelt jezelf ermee, waardoor je wordt gereinigd." Naar goede gewoonte trek je volgens Veeris na het baden nieuwe kleren aan, waarbij het verstandig is om je slipje verkeerd om aan te doen. "Daarmee houd je alles wat negatief is van je af."

Veeris begint al weken voor de jaarwisseling na te denken over de kruiden die ze dat jaar voor het kruidenwater gaat gebruiken. "Net als mijn tante ga ik dan mediteren en bedenk welke kruiden het beste zijn om te gebruiken. Vorig jaar heb ik bijvoorbeeld aan 10-10-10 gedacht, de dag waarop Curaçao autonoom werd. Toen heb ik voor het spirituele bad tien kruiden genomen en tien soorten parfums. Dit jaar heb ik mijn inspiratie gehaald uit de droogte en de waterschaarste in Afrikaanse landen en elders. Ik wil bij de baden putwater, wijwater en regenwater gebruiken. Tegelijkertijd kijk ik naar de prachtige kleuren van de bloemen die door het water worden voortgebracht. Reiniging en nieuw leven. Daarmee wil ik een boodschap meegeven."

Om iedereen in de gelegenheid te stellen zichzelf en het huis spiritueel te reinigen, staat Veeris op Oudejaarsdag rond vijf uur met voldoende kruidenwater op het Briónplein. Jaarlijks komen al gauw driehonderd mensen zo'n flesje awa dushi halen. Na het reinigingsritueel keren de Curaçaoërs rond tien uur terug. Tegen die tijd heeft Dinah de wierook in vuurpotten klaarstaan voor het laatste deel van de 'grote schoonmaak'.

Want na de reiniging met kruidenwater volgt traditioneel de bewieroking van het huis en springen de bewoners over de brandende wierook heen, die is gemaakt van zeven kruiden. Tegenwoordig gebeurt dit laatste dus op het Briónplein. "Als je het thuis doet, ga je eerst met de wierook door het hele huis, zodat het gereinigd wordt van alles wat negatief is. Daarna zet je de vuurpot midden in de kamer en springen voor twaalf uur 's nachts alle gezinsleden één voor één kruisgewijs over de wierook heen."

Nu het massaal op het Briónplein gebeurt, zijn de mensen van puur enthousiasme soms niet te houden en springen ze dansend over de vuurpotten. "Ik vind het een fijne gebeurtenis. Je voelt het samenzijn. Wat vroeger in familieverband werd gedaan, gebeurt nu in het groot op het Briónplein."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden