Na Westgate jaagt Kenia op Somaliërs

In de Somalische wijk Eastleigh in Nairobi heerst een sfeer van angst en huiver. Bewoners zijn bang om met buitenlanders te praten. Beeld reuters

"Ik denk er niet aan om terug te gaan naar Somalië. Ik was vijf toen ik hier kwam met mijn ouders. Ik ken het land niet en het is te gevaarlijk." De Somalische-Keniaanse student Maxamed (21) reageert resoluut en afwijzend op de overeenkomst tussen Kenia, Somalië en de vluchtelingenorganisatie van de Verenigde Naties om zo'n miljoen Somalische vluchtelingen aan te sporen naar huis terug te keren.

Kenia wil al langer af van de vluchtelingen, waarvan sommigen al twintig jaar in het land verblijven, maar sinds het Westgatedrama zet de regering er vaart achter. Afgelopen september pleegde Al-Shabaab, de Somalische beweging van islamitische extremisten, een aanslag op het winkelcentrum in de hoofdstad Nairobi. Een vergelding voor Kenia's strijd tegen Al-Shabaab in Somalië. Er vielen volgens de overheid 67 doden. Onafhankelijke bronnen noemen hogere cijfers.

De vluchtelingenlast heeft voor Kenia een ongekend veiligheidsrisico's meegebracht", verklaarde vicepresident William Ruto bij de ondertekening van de overeenkomst over de terugkeer van Somaliërs. De VN benadrukt ondertussen het vrijwillige karakter van de aansporing tot vertrek.

Half in de illegaliteit
Ondertussen voert de Keniaanse politie geregeld razzia's uit, bijvooorbeeld in de Somalische wijk Eastleigh in Nairobi. Voornamelijk in de avonduren worden soms honderden bewoners opgepakt en ervan beschuldigd illegale Somaliërs te zijn. Gearresteerde vluchtelingen worden meestal niet teruggestuurd naar de kampen maar kunnen zich voor veel geld vrijkopen. Dat zijn de mores in Eastleigh, waar alles zich half in de illegaliteit afspeelt.

De ouders van student Maxamed, die het geweld in Somalië zestien jaar geleden ontvluchtten, konden vluchtelingenkamp Kakuma verlaten: "toen het mijn ouders lukte met smeergeld identiteitspapieren te kopen."

De razzia's waren al langer gaande, maar sinds 'Westgate' zijn de klopjachten grimmiger geworden. Gisteren werden twee vermeende terroristen, die pistolen en handgranaten bij zich zouden hebben gehad, in Eastleigh doodgeschoten. De politie meent dat de Westgate-daders en hun netwerk enige tijd in de wijk en in vluchtelingenkampen doorbrachten.

Steekpenningen
Marktvrouw Farida (26), verkoopster van kinderkleding langs het drukke First Avenue, merkt de gevolgen van Westgate ook. "Nu worden we beschuldigd van terrorisme, daardoor zijn de steekpenningen enorm omhooggegaan." Maar dat Al-Shabaab wel degelijk in Eastleigh opereert, blijkt wel uit haar angst om openlijk informatie te geven. Vanachter een bergje kleurrijke T-shirtjes sist ze de naam van een restaurant. Als ze er na enige tijd arriveert, verzucht ze: "Als vertegenwoordigers van Al-Shabaab me met een vreemdeling zien, kunnen ze denken dat ik de Amerikanen informatie geef. Dan ben ik morgen dood." Sinds Westgate heerst er een sfeer van argwaan en huiver in Eastleigh. Taxichauffeurs weigeren buitenlanders mee nemen uit vrees moeilijkheden te krijgen met de politie. Veiligheidsorganen beschouwen alle buitenlanders in de wijk als journalisten of mensenrechten-activisten. Oftewel: pottenkijkers.

Farida klaagt dat het stiller is geworden op First Avenue waar kleding en andere spullen voor een prikkie te koop zijn. De klanten van buiten de wijk blijven weg. De producten worden vanaf zee Somalië binnengesmokkeld en vervolgens zonder invoerrechten Kenia binnengebracht.

Maar ondanks de verslechterde toestand en de vrees voor de autoriteiten piekert ze er niet over om terug te keren naar Somalië. Ze komt van het platteland in het zuiden van Somalië. "Zolang mijn veiligheid daar niet verzekerd is, blijf ik in Eastleigh."

Aan de rand van de wijk staat in een zijstraatje een lege werkplaats dat dienst doet als ontmoetingscentrum voor jongeren. Het zijn bijna allemaal vluchtelingen. Ze verveelden zich in de kampen en hoopten werk te vinden in de stad. Ze spreken echter alleen Somalisch en hebben nauwelijks onderwijs gehad. Een 17-jarige jongen met een forse pleister op zijn gebroken neus leeft op het geld dat een tante hem toestopt. "Ik heb hier niets, maar ook niet in Somalië. Ondanks de politie ben ik hier toch veiliger dan in mijn eigen land. Ik blijf!"

Zelfmoordaanslagen
Troepen van de Afrikaanse Unie hebben weliswaar Al- Shabaab uit de Somalische hoofdstad Mogadishu verdreven maar nog bijna wekelijks worden er zelfmoordaanslagen gepleegd. De regering van president Hassan Sheikh Mohamoed heeft nog altijd weinig controle over het platteland. Van de naar schatting tien miljoen inwoners is ruim een miljoen ontheemd.

In Kenia leven ruim 600.000 gedocumenteerde Somalische vluchtelingen in de kampen Kakuma en Dadaab. Ruim een half miljoen Somaliërs leven illegaal in Eastleigh of in het noordoosten van Kenia, dat wordt bevolkt door overwegend Somalische Kenianen.

 
Als mensen van Al-Shabaab me met een vreemdeling zien, denken ze dat ik de Amerikanen informatie geef. Dan ben ik morgen dood.
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden