Na vijfhonderd jaar strijd houdt Friese gemeente het Bildt op te bestaan

Oude Bildtzijl, een kleine dorpskern, vlakbij de Waddenzee in de Friese gemeente het Bildt. Beeld Reyer Boxem

Door een herindeling verdwijnt de gemeente het Bildt. Maar dit stukje Friesland heeft zo'n eigen karakter, dat de naam moet voortleven, vinden de 'Bilkerts'.

Het heeft iets droefmoois: op je sterfbed regelen dat je naam behouden blijft. De gemeente het Bildt in Noordwest-Friesland houdt op 7 december haar laatste raadsvergadering - op 1 januari gaat ze op in de nieuwe fusiegemeente Waadhoeke. Het allerlaatste raadsbesluit betreft de streeknaam 'het Bildt', die wordt vastgelegd. De gemeente mag dan verdwijnen, de streek blijft bestaan: het Bildt is dood, leve het Bildt.

(tekst loopt door onder afbeelding)

Dat die naam zo belangrijk is, heeft te maken met de geschiedenis. Rond 1300 ontstond het gebied als aangeslibde kwelder, in 1505 werd het ingedijkt door inpolderaars uit de omgeving van Dordrecht. Zij bleven op het nieuwgemaakte land wonen en namen hun taal mee: Nederlands, dat gaandeweg steeds meer Friese invloeden kreeg. Hun nakomelingen noemen zichzelf Bilkerts, die Bildts spreken: geen Nederlands, geen Fries, maar een beetje van beide, net als zijzelf. 

De herindeling ligt gevoelig, vertelt Klaas Dankert, die burgemeester van het Bildt was van 1989 tot 2003; die eigenheid is belangrijk voor de Bilkerts. Toen hij vroeger op school in Leeuwarden Fries moest leren weigerde hij "want ik ben een Bilkert", en hij was de eerste burgemeester die Bildts sprak, tot groot genoegen van de zestigjaargetrouwden die hij bezocht.

Toch, zegt hij, zag hij al lang geleden dat zijn gemeente op termijn niet zelfstandig door zou kunnen. "Het gemeentebestuur is complexer geworden, en als kleine gemeente moet je je inwoners wel hetzelfde kunnen bieden als een grote. Met een beperkt aantal ambtenaren red je dat gewoon niet. Als er dan eentje ziek is, heb je al een probleem."

Levend geschiedenisboek

Och, de Bilkerts. Ze zijn rechtlijnig, recht voor zijn raap en wars van autoriteiten, zegt Dankert, gewend hun eigen problemen op te lossen zoals hun voorouders die hun eigen land maakten. De arbeiders werden niet altijd even netjes behandeld door de boeren, maar lieten zich niet onderdrukken en richtten de eerste vakbond op. Nog altijd hebben Bilkerts niets met rangen en standen, vertelt Dankert, met pretoogjes. "Als ik als burgemeester naar een toneeluitvoering ging, hoefde ik echt niet te denken dat er een plek voor me gereserveerd werd. Ik had maar te zorgen dat ik op tijd was.''

Streekhistoricus Aldert Cuperus pleitte voor acht palen die het oorspronkelijke gebied markeren en voorzien worden van bordjes met de bijzondere geschiedenis van het Bildt. "Overal in Friesland kronkelen de dijken - hier zijn ze zo recht als een lineaal. De boerderijen zijn anders. Het is een cultuurlandschap."

Die taal

En die taal, natuurlijk. Die wordt nu nog onderwezen op Bildtse scholen, maar blijft dat zo als ook 'de nieuwe' raadsleden erover moeten beslissen? Een poging om het Bildts te laten erkennen als minderheidstaal mislukte. Momenteel gaat het best goed, zegt hij, nooit eerder werd er zo veel in het Bildts geschreven en gedicht, ook door jonge mensen. 

De liedjes van de Bildtse Revu, opgevoerd in 1990 toen de Stichting Ons Bildt tien jaar bestond, worden nog altijd gedraaid bij begrafenissen. Maar is dat bij de volgende generatie ook nog zo? Misschien, zegt Cuperus, is de herindeling juist wel een extra stimulans om de taal levend te houden. "In Baskenland werd de taal verboden, en toen ineens ging iedereen Baskisch spreken. Of een taal blijft leven, hangt af van de mensen die haar gebruiken."

Och, zegt ook Klaas Dankert. "In de beleving van de mensen zijn de gemeente en het gebied altijd één en dezelfde geweest. We hebben een bijzondere geschiedenis, der mot' je wiis met weze. Het landschap is een levend geschiedenisboek. Zo lang mensen zich Bilkerts voelen, zo lang ze met trots zeggen: 'Wij weune op 't Bildt', zo lang blijft het bestaan."

Lees ook: Rembrandt in Friesland, een weerzien met hartstocht 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden