Na vijf jaar zwartepieten is daar de make-over: Piet krijgt roetvegen

Beeld ANP

De NTR kondigt aan dat er tijdens de landelijke sinterklaasintocht dit jaar uitsluitend roetveegpieten rondlopen. Daarmee is het hulpje van de Sint in vijf jaar tijd zijn zwarte huid, zijn kroesharen en zijn gouden ringen kwijtgeraakt.

'Tsjonge, dan kijk ik niet.' De twitterreactie van Tweede Kamerlid Remco Dijkstra (VVD) onder een nieuwsbericht over de nieuwe metgezel van Sinterklaas, was slechts een van de uitingen van ongenoegen die rondzongen op sociale media. Alsof ze nooit is weggeweest, laaide de pietendiscussie weer op.

Voor het eerst komen dit jaar bij de sinterklaasintocht alleen roetveegpieten mee om de Sint te vergezellen. Dat meldde NTR, de omroep die de tv-uitzending elk jaar verzorgt. Het Amsterdamse raadslid Sylvana Simons, voormalig presentatrice en een prominent tegenstander van zwartgeschminkte pieten, is verheugd. Ze ziet het als een belangrijke stap in het afschaffen van de ‘racistische karikatuur’. 

Simons: “Hiermee wordt de jarenlange inzet van activisten beloond. Eindelijk kan deze nationale traditie een inclusief feest worden voor alle kinderen van Nederland.”

De beslissing past in de trend van de afgelopen jaren, waarin de omroep een geleidelijke verandering voorstond, is te lezen op de NTR-website. ‘Traditie en verandering gaan hand in hand.’ Alleen is de keuze voor roetveegpieten dit jaar explicieter, aldus de NTR. “De Pieten hebben roet op hun gezicht omdat ze door de schoorsteen gaan. Al naar gelang een Piet vaker door de schoorsteen is gegaan, heeft hij of zij meer roet op het gezicht.”

Kapsel

De NTR wil in haar programma’s ‘de maatschappelijke ontwikkelingen weerspiegelen’, maar “niet om ze te sturen of om er standpunten over in te nemen. Wij zijn geen actieve deelnemer in de Pietendiscussie.”

En de kapsels van de pieten, ook een steen des aanstoots voor wie zich stoort aan de karikatuur van de zwarte knecht? Dit jaar zal de haardracht divers zijn. “Het varieert van lang, krullend, steil tot kort.” Een nadere toelichting geeft de NTR niet.

Ook over het verhaal dat wordt verteld tijdens de intocht doet de NTR geen mededelingen. Die is op 17 november in Zaandijk en de Zaanse Schans. Vorig jaar bij de intocht in Dokkum waren er al roetveegpieten, naast de traditionele Zwarte Pieten.

Slavenhandelsgeest

Vijf jaar geleden werd de Nederlandse zwartepietendiscussie wereldnieuws. Sinds die tijd zijn er zijn arrestaties verricht en rechtszaken gevoerd. In Friesland werd de snelweg geblokkeerd, als Zwarte Piet verklede mannen vielen een school binnen. De Verenigde Naties bemoeiden zich ermee, net als het College voor de Rechten van de Mens. 

Het is 2013 als de Nederlandse Zwarte Piet, black face, definitief wereldnieuws wordt. In januari van dat jaar starten de Verenigde Naties, na klachten, een onderzoek naar de Nederlandse Zwarte Piet. In datzelfde jaar dienen 21 mensen een bezwaarschrift in tegen de intocht in Amsterdam omdat die de slavenhandelsgeest van de stad cultiveert en omdat de figuur Zwarte Piet volgens hen kwetsend en racistisch is. 

Sinds dat jaar is het debat over Piet niet meer verstomd, waar dat eerder wel gebeurde. In de jaren ’60 van de vorige eeuw was er al kritiek op het uiterlijk van Sints knecht, waarna Piet iets minder streng en idioot werd, en in 1981 was er de actie ‘Sinterklaas vieren zonder Zwarte Piet’. De reactie toen is er nu ook nog een veelgehoorde: Zwarte Piet is een onschuldige traditie die niets met racisme heeft te maken. 

Kaaspieten

Daar denken de VN anders over, blijkt in 2015. Dan oordeelt het comité tegen rassendiscriminatie dat Zwarte Piet wel degelijk een racistisch figuur is. Niet eens zozeer vanwege zijn zwarte huid, het zijn vooral de dikke lippen, de kromme zinnen en de gouden oorringen die niet kunnen. Het College voor de Rechten van de Mens oordeelt dat scholen met traditionele Pieten hun leerlingen geen discriminatievrije omgeving bieden. 

Er zijn dan al wat aanpassingen gedaan. In 2014 verschijnen bij de landelijke intocht in Gouda stroopwafelpieten en kaaspieten en ook de roetveegpieten en gekleurde pieten stappen de arena in. Een documentaire van Sunny Bergman waarin ze verkleed als Zwarte Piet door een Londens park loopt en geschokte reacties krijgt, maakt indruk op Nederlanders. Europese en Amerikaanse media verbazen zich over het debat. Maar Zwarte Piet blijft. 

Vorig jaar verhardde de pietendiscussie snel. In oktober mondt in Nijmegen een informatieavond over Zwarte Piet uit in een, volgens de politie, handgemeen tussen voor- en tegenstanders van verandering. In Duindorp krijgt een vrouw eieren tegen haar ruit nadat ze twittert blij te zijn met andere pieten dan de zwarte en Sylvana Simons doet aangifte nadat vier zeer traditioneel geklede Zwarte Pieten voor haar huis staan en dat filmen. RTL-Nieuws presentator Humberto Tan vertelt dat hij wordt beveiligd omdat hij zich in de discussie mengt. 

Van het toneel

Op de dag van de landelijke intocht in Dokkum worden op de snelweg drie bussen met actievoerders tegen Zwarte Piet tegengehouden door een groep die wil dat er helemaal niets aan de figuur verandert. Als de tegenstanders in december alsnog in Dokkum protesteren, gebeurt dat onder zware politiebegeleiding. De 34 Friezen die ervan worden verdacht dat ze met hun auto’s de boel blokkeerden, moeten volgende week voor de rechter verschijnen. 

2018 wordt het jaar waarin Zwarte Piet tijdens de landelijke intocht helemaal van het toneel verdwijnt. Of daarmee de discussie verstomt? Vorig jaar hadden slechts twee gemeenten bij de lokale intocht geen Zwarte Pieten, nog geen twintig hadden Zwarte Pieten én roetveegpieten. In de rest van Nederland was Piet nog altijd zwart als roet.

Lees ook: 

Zwarte Piet verdeelt stad en ommeland

In de steden verandert Zwarte Piet van aanzien, elders in Nederland niet. Of nóg niet?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden