Na vier jaar weer door op Utøya

Jongeren wachten op de boot die hen naar Utøya zal brengen Beeld anp

Voor het eerst sinds Anders Breivik er dood en verderf zaaide is er weer een zomerkamp op het Noorse eiland Utøya. Er komt een recordaantal jongeren op af.

Hij is nog even bezig met zijn spullen uitpakken, Stig Harlem Harris (20), secretaris van AUF Oslo. Straks neemt hij een moment voor zichzelf en zal hij over het eiland Utøya struinen. Over de paden waar op 22 juli 2011 de kogels hem om de oren floten, naar de plekken waar hij zich verschool voor de massamoordenaar Anders Breivik.

De jongerenafdeling van de Noorse Arbeiderspartij AUF heeft weer zomerkamp op Utøya. Voor het eerst nadat Breivik daar vier jaar geleden 69 jongeren vermoordde en eerder op de dag acht mensen om het leven bracht met een bom in Oslo.

Record
Er hangt donderdagmiddag een goede sfeer op het eiland, er wordt veel gelachen. Er zijn zo'n vijfhonderd jongeren aanwezig. Als het avond wordt zullen dat er naar verwachting duizend zijn, een nieuw record. De aanslag van Breivik heeft Noorse jongeren alles behalve ontmoedigd politiek actief te worden. Sinds de aanslag van 22 juli 2011 steeg het aantal leden van AUF van 9600 naar 14.000.

Harlem Harris ziet dat een ruime meerderheid van de aanwezigen nooit eerder op Utøya was. "Er wordt dan wel veel gelachen, maar er is ook veel respect voor wat hier gebeurd is. Zo'n grote opkomst is goed, de politieke betrokkenheid onder jongeren is groot. We willen allemaal dat voor iedereen de wereld een betere plek wordt om te leven. Daar werken we dit weekend aan en die gedrevenheid is alleen maar groter geworden na de aanslagen. Er moet iets positiefs uit dat drama komen."

Monument
Direct na de aanslagen zeiden woordvoerders van AUF al dat de zomerkampen weer op Utøya gehouden moeten worden. Dat ging enkele nabestaanden wat al te snel, zij zagen liever dat het eiland voor altijd een herdenkingsplaats werd. Maar nu is het dan toch zover, zomerkamp, na flinke verbouwingen van de panden waarin Breivik om zich heen schoot, nieuwbouw en het oprichten van een groot monument voor de slachtoffers.

Dat er nu twee geüniformeerde politie-agenten rondlopen - Breivik verscheen vier jaar geleden in politie-uniform op het eiland - deert Harlem Harris niet. "Ik voel mij veilig en ze houden zich erg op de achtergrond. Tegenwoordig is politie niet ongebruikelijk meer op grote evenementen."

(tekst loopt onder de foto)

Beeld anp
Beeld anp

Ook op het vasteland tegenover het eiland is politie aanwezig. Toezichthouders van de AUF zelf zijn actief. Toegangskaarten en bagage krijgen meer aandacht dan bezoekers gewend zijn.

Vier jaar geleden was dat anders, toen een vermomde Breivik op het eiland kwam. Harlem Harris was er toen ook: "Ik heb gerend terwijl de kogels over mij heen vlogen. Ik heb mij verscholen en hem op maar twintig meter van mij af gezien. Ik heb geprobeerd naar een bootje te zwemmen, maar die man voer in paniek van mij weg en ik moest weer terug. Hij had volgens mij een kind aan boord op dat moment en ik zag hem later wel degelijk mensen redden."

Psychiater
Harlem Harris is kalm, praat op zijn gemak over de gebeurtenissen. "Het gaat mij goed. Ik heb het eerste jaar wel problemen gehad. Geheugenverlies, hoofdpijnen, duizelingen. Een jaar lang ben ik iedere week bij de psychiater geweest, daarna maandelijks. Maar het ging steeds beter en ik heb toch mijn school afgemaakt. Zover ik kan zien, gaat het met de meesten die toen aanwezig waren wel goed."

Zelf keerde hij al een jaar na de aanslag op Utøya terug. "Ik bezocht toen de plekken waar ik mij verstopt had en de paden waarover ik rende voor mijn leven. Dat was emotioneel erg moeilijk. Ik ga daar straks weer even kijken. Kan toch weer moeilijk worden, ik weet niet wat ik verwachten moet."

Psychische problemen

De helft van de ouders die op 22 juli 2011 een kind verloren tijdens de moordpartij van Breivik op het eiland Utøya, was eind vorig jaar nog steeds niet aan het werk.

Dat blijkt uit rapportages van het Noorse centrum voor crisis-psychologie. Onderzoekster Kari Dyregrov van dat centrum zegt in de Noorse krant Aftenposten dat er na de aanslagen zoveel gebeurde in de vorm van rozenoptochten, concerten, de rechtszaak een jaar later en geruzie over een monument, dat vele ouders zich met vertraging overgaven aan hun verdriet. Twee op de drie ouders hadden veertig maanden na de moordpartij duidelijke symptomen van een posttraumatische stress-stoornis. "Er is een zekere vooruitgang sinds onze eerste peilingen van meer dan twee jaar geleden, maar enkelen zijn ook weer twee stappen achteruit gegaan.", aldus Dyregrov.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden