Na verwekken komt opvoeden

Ongeveer 60 procent van de Antilliaanse kinderen in Nederland groeit op zonder vader. Daarover wordt nauwelijks gesproken. Maar áls er een gesprek op gang komt, gebeurt er iets.

ARLETTE DWARKASING

'Als je ze eenmaal hebt, gaan ze helemaal los", zegt Richard Knel over de mannen die meededen aan het Amsterdamse vaderschapsproject 'Di Tata ku Tata'. Het was best lastig om mannen te werven voor dit project. Uiteindelijk lukte het om zo'n vijftig Antilliaanse, Surinaamse en Ghanese vaders te interesseren. "Er kwamen emoties los, mannen pakten soms ter plekke de telefoon om verwaarloosde contacten met vrouwen en kinderen te herstellen of om op zoek te gaan naar hun eigen vader."

Welzijnswerker Knel was samen met collega Clay Toppenberg de initiatiefnemer voor het 'Di Tata ku Tata' (Papiaments voor 'van vaders met vaders'). Acht weken lang volgden de deelnemers iedere woensdag een training om hun vaderrol te versterken. In december heeft de laatste groep vaders een certificaat behaald. Het was een proefproject in het stadsdeel Zuidoost. Maar Knel en Toppenberg zijn vastbesloten de trainingen voort te zetten.

Ze waren zelf verrast door het enthousiasme van de vaders, vertelt Knel. Hij sprak in zijn loopbaan veel Afro-Caribische mannen die in problemen kwamen, maar nooit ging het over hun vader of hun eigen vaderschap. Terwijl hij zich kon voorstellen dat het gemis van een vader of het gemis van contact met de eigen kinderen een grote rol zou kunnen spelen in hun leven.

Clay Toppenberg werkt als regisseur veel met jongeren. Met kunsteducatie-projecten probeert hij Antilliaanse en Surinaamse jongeren bewust te maken van hun eigen (seksuele) gedrag. Een kind verwekken heeft consequenties. Wat houdt het (tiener)vaderschap in? Na verwekken komt ook opvoeden, zo vat Toppenberg zijn boodschap samen.

Het is een bekende vicieuze cirkel: kinderen groeien op in eenoudergezinnen, veelal alleen met hun moeder. Als de zonen volwassen zijn, voelen zij zich niet geroepen een vaderrol op zich te nemen. Hun vader was er toch ook niet? Als de dochters volwassen zijn, vervullen zij de moederrol zoals ze dat zelf hebben meegemaakt. Hun moeder deed het toch ook alleen?

Waarom was hun vader er niet toen zij opgroeiden, vragen vier volwassen mannen zich af in de in december uitgezonden NTR-serie 'Zonen zonder vaders'. "Het is moeilijk om hier een man te vinden met maar één vrouw", krijgt een van hen als verklaring te horen van een juf op zijn oude school op Curaçao. "Ze krijgen overal kinderen. Als ze alleen al contact hebben met die kinderen, zouden veel problemen al voor een groot deel zijn verholpen." Een oudere man werpt tegen: "Er zijn soms situaties dat de moeders de vaders weghouden."

De uitzendingen hebben veel losgemaakt bij jonge mannen die zonder vader opgroeiden, merkt Jacqueline Heij, producente van de serie. Zo'n 60 procent van de Antilliaanse kinderen in Nederland groeit zonder vader op. Het Overlegorgaan Caribische Nederlanders (Ocan) gaat de serie gebruiken in nog te ontwikkelen educatief materiaal over vaderschap.

Ook Richard Knel en Clay Toppenberg - beiden geboren op Curaçao in gezinnen met wel aanwezige vaders - vroegen zich af hoe de vicieuze cirkel te doorbreken. Knel ergerde zich al heel lang aan het feit dat Antillianen oververtegenwoordigd zijn in allerlei onderzoeken als het gaat om criminaliteit, werkloosheid, voortijdig schoolverlaten, tienermoederschappen en psychiatrische opnamen. "Het is nog net niet zo dat een aardappeloogst mislukt als er een Antilliaan langsloopt."

Jongeren geven vaak zelf aan dat ze in hun kindertijd een man in huis misten. Iemand die grenzen kon aangeven, die hen een flinke draai om de oren had kunnen geven of een trap onder hun kont in de goede richting.

"Ik sprak daarover met Clay", vertelt Knel. "Als vaders meer betrokken raken bij de zorg voor hun kinderen, zullen die kinderen misschien minder vaak voorkomen in die onderzoekscijfers." Toppenberg: "Als die vaders een rol kunnen gaan spelen in gezinnen, en later in wijken en buurten... dan zou je een verandering kunnen gaan zien. Dan zou het beeld dat er heerst over 'de Antilliaan', het vooroordeel dat wij niet kennen uit onze eigen leefomgeving, maar dat we wel bevestigd zien in ons werk, veranderen. Maar dat is nog heel ver weg."

"Noem het onze verborgen agenda", zegt Knel daarover. Want voor het project 'Di Tata ku Tata' zijn geen hoogdravende doelen geformuleerd. Het gaat de initiatiefnemers om het bij elkaar brengen van vaders en het bespreekbaar maken van hun vaderschap. Ze begonnen in september 2010 met een eerste groep laagopgeleide, werkloze Antillianen.

"Een verstoten groep", zegt Knel, "ook binnen de Antilliaanse gemeenschap. De mannen kwamen in een buurthuis regelmatig bijeen om domino te spelen en te drinken. Er werd veel gepraat, maar nooit over hun vaderschap. Het onderwerp is taboe. Dat heeft ook te maken met status, met verborgen leed - want je praat niet over de leegte die je voelt - en met werkloosheid. Want wat ben je voor man als je geen geld hebt om je gezin te onderhouden?"

Het project, later verbreed met Surinaamse en Ghanese vaders van alle leeftijden, heeft veel teweeggebracht, ook bij de initiatiefnemers. Clay Toppenberg: "Mijn eigen vooroordeel over deze vaders werd tenietgedaan, want ik zag nu ook een ander type man. Mannen die wel emoties hebben als het om hun kinderen gaat. Die wel een vaderrol willen vervullen, maar vaak niet weten hoe. Of die over een drempel heen geholpen moeten worden. Ik zag jonge vaders die het anders willen doen, en ook alleenstaande vaders deden mee."

Dit jaar is in de trainingen ook een bijeenkomst met moeders gepland. Om een eind te maken aan de vicieuze cirkel zullen immers ook de Caribische vrouwen moeten inzien en kunnen geloven dat ze het niet altijd, zoals ze van oudsher gewend zijn, alleen hoeven doen.

De vier documentaires 'Zonen zonder vader' zijn nog te zien via uitzendinggemist.nl

Hij weet wie zijn vader is en hij kent hem ook. Maar Urvin Sjen-Liep-Shi (31) is op Sint Maarten niet met zijn vader opgegroeid. Hij heeft nooit echt contact met hem gehad. "Ik groeide op in een huis vol vrouwen: mijn moeder en twee zusjes. Het ging goed zonder vader. Dat ik daardoor geen voorbeeld heb gehad hoe een goede vader te zijn .... Ach, ik zie dat als een excuus, een smoesje om zelf geen vader te hoeven zijn. Ik kan dat beeld over de afwezige Antilliaanse vader niet tegenspreken, het is in veel gevallen zo. Maar er zijn genoeg mannen die wel hun verantwoordelijkheid nemen."

Urvin woont nog niet zo lang in Nederland. Hij is een alleenstaande vader van een dochter van twee. "Mijn ex-vriendin is niet in staat voor onze dochter te zorgen. Ik voed haar op. Als ik werk, is ze bij de gastouder. Op woensdagmiddag haal ik haar vroeg op, dan gaan we iets leuks doen, een broodje eten, naar de speeltuin. Ik had eerder een vriendin met kinderen en op Sint Maarten heb ik in vakanties altijd veel met kinderen van vijf tot acht jaar gewerkt. Vliegers maken, hengelen. Dus ik ben wel gewend kleintjes om me heen te hebben."

Toen hij hoorde van het Amsterdamse vaderschapsproject 'Di Tata ku Tata' was hij nieuwsgierig naar wat hij er zou kunnen leren over het vaderschap. Hij heeft er veel praktische kennis opgedaan, maar wat hem vooral raakte, waren de gesprekken met de andere vaders. "Er kwamen onderwerpen aan bod die onder Antillianen altijd onbesproken blijven. Mannen zijn vaak op hun hoede, willen een bepaald imago bewaren en zullen geen dingen doen die dat schaden. Bewust of onbewust, ik weet het niet. Over gevoelens praten bijvoorbeeld. Heb je een vader gemist? Of: hoe ga je met je kinderen om? Antilliaanse mannen spreken met elkaar over werk, sport, games of vrouwen. Ik hoef echt niet bij een vriend aan te komen met de vraag: hoe voel je je? Of: hoe is de relatie met je vader? Dat vond ik juist zo bijzonder aan de trainingen."

Voor Urvin is het vanzelfsprekend dat hij voor zijn dochter zorgt. Ook al zou ze bij haar moeder hebben gewoond. "Ik zie het als een fase in mijn leven waarin mijn dochter mijn prioriteit is. Totdat ze voor zichzelf kan zorgen."

'Mijn dochter is mijn prioriteit'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden