Update

Na lang soebatten krijgt May toch brexit-uitstel, tot 31 oktober

De Britse premier Theresa May (links) en de Duitse bondskanselier Angela Merkel vermaken zich in Brussel om foto's die Merkel op haar tablet toont van eerder op de dag, in hun eigen parlementen, toen de twee ook al dezelfde kleur droegen. Beeld Photo News

De 27 EU-regeringsleiders hebben op hun ingelaste brexit-top een akkoord bereikt over een tweede uitstel van het Britse vertrek uit de Europese Unie. De einddatum is nu na lang soebatten vastgesteld op 31 oktober, met een tussentijdse evaluatie tijdens de reguliere Europese top in juni. Maar wat de implicaties van die evaluatie zijn, was op de vroege donderdagochtend nog niet helemaal duidelijk.

Het overleg duurde tot na middernacht, omdat vooral de Franse president Macron grote bezwaren had tegen het lange uitstel waar 17 van de 27 regeringsleiders wel voor waren. Eerder circuleerden de data van 31 december en zelfs 31 maart volgend jaar. Maar Macron gruwt ervan dat de EU zo lang in de greep dreigt te blijven van het moeizame Britse vertrek uit de Unie en niet toekomt aan de in zijn ogen noodzakelijke hervormingen.

In de wandelgangen sijpelden geluiden door dat de andere regeringsleiders zeer geïrriteerd waren over de solistische houding van Macron, die volgens hen vooral voor eigen publiek bedoeld zou zijn. Naar verluidt viel voorzitter Juncker van de Europese Commissie fel uit naar de Franse president.

Het handige van de datum van 31 oktober is dat op die dag de ambtstermijn van de commissie-Juncker eindigt. Daardoor hoeft Londen in ieder geval geen nieuwe Eurocommissaris naar Brussel te sturen.

Strenge voorwaarden

De verlenging is aan strenge voorwaarden verbonden. Van openbreken van het bestaande brexit-akkoord kan nog steeds geen sprake zijn, en de Britten zullen zich tijdens hun verlengde verblijf in Brussel ‘constructief en verantwoordelijk’ moeten gedragen. De verlenging is hoe dan ook flexibel: als de Britten het bestaande brexit-akkoord goedkeuren, kan het vertrek op de eerste dag van de daaropvolgende maand een feit zijn.

Intussen is Britse deelname aan de Europese verkiezingen wel onvermijdelijk geworden, tenzij er uiterlijk 22 mei alsnog voldoende draagvlak is in Londen voor de in november gemaakte afspraken. Maar als dat allemaal niet gebeurt, en de Britten zijn op 23 mei niet naar de stembus gegaan voor het Europees Parlement, dan dreigt alsnog een no deal-brexit op 1 juni.

Over één uitspraak van de Britse premier Theresa May waren alle betrokkenen het gisteren in ieder geval hartgrondig eens. “Veel mensen zijn gefrustreerd dat deze top überhaupt plaatsvindt”, zei ze bij aankomst in Brussel. Het collectieve ja-geknik veroorzaakte een klein aardschokje in de Belgische hoofdstad. Want inderdaad, opnieuw moesten zij en haar 27 EU-collega’s opdraven voor een ingelaste brexit-top, in de wetenschap bovendien dat het zeker niet de laatste zal zijn.

Als er niets zou gebeuren, gaapt morgen de brexit-afgrond, zonder valscherm. Dus was het zaak op het hoogste niveau een beslissing te forceren - zonder May, die er alleen bij aanvang bij was om haar uitstelverzoek te motiveren.

Basis van de onderhandelingen was het verzoek van May voor een uitstel tot 30 juni, waarbij ze de hoop uitsprak dat het overleg in Londen tussen haar Conservatieven en de Labour-oppositie ruim vóór die tijd een doorbraak oplevert. Daar geloven de 27 anderen niet in, althans: op die basis konden ze geen doortimmerde uitstel-beslissing nemen zonder het risico te lopen om de haverklap weer in spoedzitting bijeen te moeten komen.

Toekomstige handelsrelatie

De slotconclusies zijn dan ook streng voor Londen. De EU herhaalt (voor de tweeduizendste keer) dat het bestaande brexit-akkoord, dat drie keer door het Britse Lagerhuis is afgewezen, niet wordt opengebroken. Bovendien kan er geen sprake zijn van onderhandelingen over de toekomstige handelsrelatie zo lang dat terugtrekkingsakkoord niet is afgehandeld.

Een andere discussie ging over het risico dat Britse politici hun verlengde verblijf in Brussel en Straatsburg aangrijpen voor sabotage-acties, uit onvrede met de verlenging. Met name Frankrijk vreest daarvoor en pleitte voor beperkende maatregelen, zoals het ontnemen van stemrecht aan de Britten in de nominatieprocedure voor de nieuwe voorzitter van de Europese Commissie.

Los van de juridische onmogelijkheden daarvan willen andere landen, waaronder Nederland, daar minder krampachtig mee omgaan. Vanwege de verkiezingen komt er toch een lange, beleidsluwe periode aan, zonder grote beslissingen waarbij de Britten als stoorzender kunnen fungeren. En de nieuwe commissievoorzitter dan? Ach, vijf jaar geleden stemde toenmalig premier David Cameron (slechts gesteund door zijn Hongaarse ambtgenoot Viktor Orbán) ook al tegen aanstelling van Jean-Claude Juncker, maar vetorecht hebben landen hierin niet.

Lees ook:

Na alle ‘no’s’ wil de EU weten hoe de Britten dan wél weg willen

Zeg je brexit, dan zeg je wantrouwen. De backstop voor de Ierse grenskwestie getuigde daar al van. Vanavond bereikte dat wantrouwen nieuwe diepten. De 27 EU-regeringsleiders die om 18.00 uur in Brussel begonnen aan hun zoveelste extra brexit-top vertrouwen de Britse politiek voor geen cent meer.

Een no deal-brexit is het paradijs voor deze ultra-hardliners binnen de Conservatieve Partij

“Als wij langer in de EU blijven, zullen we ons gedragen als een Trojaans paard”, waarschuwt Conservatief parlementslid Mark Francois. “Brussel, wees je bewust waar je voor kiest als je ons lang uitstel verleent. We zullen veranderen in een ‘perfidious Albion’ op speed.

Meer brexit? Kijk op trouw.nl/brexit

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden