Na het woord 'lebenslang' stopt Siert Bruins met lezen

De officier van justitie in de Duitse stad Hagen heeft levenslang geeist tegen de Nederlandse oorlogsmisdadiger Siert Bruins. Beeld EPA
De officier van justitie in de Duitse stad Hagen heeft levenslang geeist tegen de Nederlandse oorlogsmisdadiger Siert Bruins.Beeld EPA

Als het woord lebenslang voor het eerst valt, kijkt Siert Bruins op. De officier van justitie had er langzaam maar vastberaden naartoe gewerkt. Bruins had geconcentreerd mee zitten lezen, het stapeltje A4'tjes op een ademtocht van zijn ogen. Het hoort eigenlijk helemaal niet, had de officier van justitie gezegd, dat een verdachte met zo'n verhaal kan meelezen. Maar Bruins is 92 jaar oud en hoort slecht. "Het is belangrijk dat hij weet wat er wordt gezegd", vond de officier.

Na dat eerste lebenslang leest Bruins niet langer mee. Het stapeltje papier ligt voor hem op tafel.

Bijna een leven lang bleef Siert Bruins buiten schot. Gisteren hoorde hij in de rechtbank van het Duitse Hagen levenslang tegen zich eisen. Voor de moord op verzetsstrijder Aldert Klaas Dijkema, in de nacht van 21 op 22 september 1944.

Of Bruins zelf op Dijkema geschoten heeft, in het donker langs het Damsterdiep net buiten Appingedam, weet de officier van justitie niet. Het zou kunnen dat alleen Bruins' collega August Neuhäuser op de 36-jarige verzetsman geschoten heeft. Maar dat maakt niet uit, licht de officier toe. Vaststaat dat Bruins erbij was, dat hij wist welk lot Dijkema zou treffen en dat hij er niets aan heeft gedaan om dat lot af te wenden. Dat maakt Bruins op z'n minst medeplichtig aan moord. En dat rechtvaardigt de hoge strafeis, zegt de officier. Dat het delict inmiddels bijna zeven decennia oud is, doet daar niets aan af.

Bruins - in 1921 geboren in het Groningse Vlagtwedde - werkte bij de Sicherheitsdienst in Delfzijl. Die dienst was lange tijd belast met grensbewaking, maar in de laatste oorlogsjaren hielden de SD'ers zich vooral bezig met de jacht op verzetsstrijders. In die jacht stuitten ze op Dijkema, die in het verzet hulp bood aan onderduikers. Schiet hem maar dood, had de SD-leiding tegen Bruins en Neuhäuser gezegd, en laat het er maar op lijken alsof hij op de vlucht is neergeschoten.

Bruins heeft zich vanaf de start van het proces in september beroepen op zijn zwijgrecht. Maar uitgerekend gisteren, kort voor dat lebenslang klonk, liet hij van zich horen. Niet om zijn rol bij de moord op Dijkema te ontkennen of te bevestigen - daarover bleef hij zwijgen - maar wel om te vertellen hoe het gekomen was dat hij zich eerst bij de NSB had gemeld, daarna bij de Waffen SS en uiteindelijk bij de SD in Delfzijl.

"Het was in de jaren dertig een hele slechte tijd, bij mijn ouders op de boerderij in Vlagtwedde. Sehr schwer. We hadden wel goede oogsten, maar we kregen ze niet verkocht. Het lag weg te rotten op de velden. Dat was een paar kilometer verderop in Duitsland wel anders. Bloeiende velden, waar je ook keek. Daar zag je toekomst. Daar ging het goed. Daar wilde je bij horen."

Begin januari krijgen de advocaat van de nabestaanden van Dijkema en daarna Bruins' advocaat het woord. Het vonnis klinkt waarschijnlijk op 8 januari. Als Bruins wordt veroordeeld, is het helemaal niet zeker dat hij in de cel belandt. Al vóór het proces kondigde zijn advocaat aan dat Bruins bij een veroordeling sowieso in hoger beroep zal gaan. En dan nog: de kans is groot dat hij alleen al vanwege zijn ouderdom en broze gezondheid geen dag achter de tralies zal hoeven doorbrengen.

Bruins kreeg al eerder levenslang

Siert Bruins werd in 1949 in Groningen ter dood veroordeeld, onder meer voor moord op verzetsman Aldert Klaas Dijkema. Daar was Bruins zelf niet bij: vlak voor het einde van de oorlog was hij naar Duitsland gevlucht. Daar leefde hij in alle anonimiteit. Pas in de jaren zeventig werd hij ontdekt. Nederland vroeg zijn uitlevering - zijn straf was omgezet in levenslang - maar Bruins was inmiddels Duitser geworden en Duitsland levert geen onderdanen uit.

Wel werd hij vervolgd voor de moord op twee Joodse broers, in Farmsum, vlakbij Delfzijl, kort voor het eind van de oorlog. Hij kreeg in 1980 zeven jaar cel voor medeplichtigheid en zat vijf jaar uit.

Het doden van Dijkema gold als verjaarde doodslag. Daar denkt de Duitse justitie nu anders over. Het was wel moord en kan dus niet verjaren, is nu de overtuiging.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden